Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Քրիստափոր Բ. Ապահունի

456. Բնաւորութիւնն ու Ընթացքը

Քրիստափոր համառօտ եւ վաղանցուկ օրեր միայն ունեցաւ կաթողիկոսական աթոռին վրայ։ Պատմագիրք եւ գաւազանագիրք խառն կերպով կը նշանակեն 2, 3 եւ 4 տարիներ, միայն Ասողիկ 6 տարի կու տայ, որ մինակ մնալով հեղինակութիւն չի կրնար կազմել։ Երեք եւ չորս տարիներու տարբերութիւնը անշուշտ Գ եւ Դ նմանա-եւ թուատառերու շփոթութենէն է, իսկ 2 եւ 3 տարիներու տարբերութիւնը հետեւենք է Սեբէոսի գրածին, կալաւ սա զաթոռ հայրապետութեան ամս երկուս, եւ յամին երրորդի եդին ի վերայ նորա բամբասանս (ՍԵԲ. 154)։ Ըստ այսմ Քրիստափորիկ պէտք է տանք երոկւ լրացեալ տարիներ միայն, եւ անոնք ալ զետեղել 628-է 630 տարիներուն մէջ։ Երկու լրացեալ տարիներն ալ բաւական էին որեւէ գործունէութեան եւ արդիւնաւորութեան միջոց ըլլալ, սակայն դժբախտաբար ոչինչ չենք գտներ պատմագիրներէն նշանակուած, որք կը գոհանան նորա բնաւորութեան ակնարկել եւ պաշտօնէ ելնելուն պարագաները բացատրել։ Սեբէոս կը գրէ, Նա դիպաւ այր հպարտ եւ ամբարտաւան, որոյ լեզու իւր էր իբրեւ զսուր սուսեր (ՍԵԲ. 154)։ Սեբէոսի դատաստանը խիստ է եւ վճռական, մինչ Պատմարանը կը մեղմացնէ գրելով. Զսմանաէ բան ճառի, թէ քսութիւն մին յիւրում լեզուի կրէր (ՅՐՎ. 97)։ Ասողիկ ալ մեղադրանքները կը թեթեւցնէ. Եւ այլ ինչ պատճառ ասացին ըսելով (ԱՍՈ. 88). Օրբէլեան եւ Կիրակոս կը լռեն բոլորովին, իսկ Վարդան անցողակի կ՚ըսէ, թէ առնէր խռովութիւն ի մէջ իշխանացն (ՎԱՐ. 61)։ Այդ վկայութիւններուն բաղդատութիւննգերէն եւ Քրիստափորի պաշտօնանկութեան պարագաներէն կը տեսնուի, որ Սեբէոսի յատուկ կիրք մը ունի Քրիստափորի դէմ, ինչ որ դիւրին պիտի ըլլայ մեկնել, երբոր պարզուի թէ Քրիստափորի անկման պատճառը Վարազտիրոց Բագրատունի կողմէ յարուցուած խնդիրն էր, եւ Քրիստափոր Վարազտիրոցի նպաստաւոր եղած չէր։ Իսկ Սեբէոս ինքն ալ Բագրատունի էր եւ Բագրատունեաց եպիսկոպոս, եւ Վարազտիրոցի դէմ եղողներուն նպաստաւոր չէր իրաւունք ունեցողը ո՞րն է, եւ մեղադրութեան արժանի ո՞վ է, պատմագիրներու կցկտուր եւ հարեւանցի տեղեկութիւններով վճռաւանա որոշում տալ դժուար է, միայն թէ Սեբէոսէ ետքը եկող պատմագիրներ, Սեբէոսի գրածն ալ աչուրնին առժեւ ունենալով, կը մեղադրեն Քրիստափորի դէմ Վարազտիրոցի ազդեցութեամբ բացուած պայքարը, եւ այդ պատճառով պաշտօնէ ձգուիլը։ Պէտք է եւս դիտել, որ Քրիստափորի կաթողիկոսութենէն հազիւ 15 տարի ետքը, Սեբէոս արդէն Բագրատունեաց եպիսկոպոս է, եւ նախապատիւ եպիսկոպոսներէն մէկը, ինչ որիրաւունք կու տայ ըսելու, թէ Սեբէոս անձամբ ալ Խառնուած էր Վարազտիրոցի խնդիրին մէջ, եւ Քրիստափորի հետ ալ անձնական շփումներ ունեցած էր,եւ ասոնց արձագանգն է որ իր պատմութեան մէջ կը տեսնուի։ Այդ դիտողութիւններէն ետքը գանք եղելութիւնը բացատրել։

« 455. Ընտրութիւն և Նախընթաց   |   457. Բամբասանք և Հրաժարական »
© Gratun.org