Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Քրիստափոր Բ. Ապահունի

458. Եղելութեանց Ամփոփումը

Այդ ամէն դիտողութիւններէ ետքը, մենք կը կարծենք թէ հետեւեալ կերպով պէտք է իմանալ իսկական եղելութիւնը։ Ընտրութեան վարյկեանէն կը շեշտուի, որ Քրիստափոր ընտրուեցաւ առաջադրութեամբ Թէոդորոսի Ռշտունեաց տեառն (ՍԵԲ. 153) կամ խորհրդակցութեամբ Թէոդորոսի (ՅՈՎ. 97), իմացնելու համար թէ Քրիստափոր Վարազտիրոցի պաշտպանեալը չէր, կամ թէ ըսել Թէոդորոսի կողմնակիցն էր։ Այդ կէտը եւսքանզեւս նշանակութիւն առած կ՚ըլլայ ընտրութենէ ետքը, որով Վարազտիրոց չի կրնար կաթողիկոսը իր ուղղութեան ծառայեցնել։ Թէոդորոս սաստիկ յունատեաց մը եղած է, ինչպէս իր բոլոր գործերը պիտի ցուցնեն, մինչ Վարազտիրոց յունասէր մը կը յայտնուի, վերջէն վերջ մարզպանութեամբը հանդերձ Յունաց կողմը անցնելովը։ Քրիստափոր Թէոդորոսի ուղղութեան ջերմա հետեւող եղած կ՚երեւի, իր խիստ ու բուռն իշխանական բնաւորութեամբը՝ Վարազտիրոցը վիրաւորելու չափ։ Ասոր վարյ տեղի կ՚ունենան մարզպանին ջանքերը իրեն հլու կաթողիկոս մը ունենալու եւ Քրիստափորը հեռացնելու համար։ Այսուհանդերձ տշխաններու մէջ գժտութեան առիթ ըլլալէն զատ, ուրիշ ամբաստանութեան ինւթ չեն գտներ, նոյնինքն սեբէոս, իր ամէն հակակրութեամբը ուրիշ ամբաստանութիւն չի յիշեր, ոչ բարոյից եւ ոյ հաւատքի նկատմասբ մեղադրանք չի գտներ։ Քրիստափորը պաշտօնանկ ընելու համար ժողով կը գումարուի, համաձայնութիւն չի գոյանար, ժողովականաց մէկ մասը կը բողոքէ, բայց մարզպանին կամքը կը յաղթանկէ։ Բողոքողներ կը հանուին, եւ Քրիստափոր այդ տեգղ դարձուածքներէն զայրացած, կը հրաժարի, քօղն ու հայրապետանոցը կը թողու, եւ նենգաւոր մքենայութիւններէն ազատ մնալու համար, ճգնաւորութեան կը չիմէ եւ անապատական կ՚ըլլայ։ Ըստ այսմ Քրիստափոր կը յայտնուի այնպիսի բռնաւորութեամբ մէկ մը որ կը կոտրուի, բայց չի ծռիր, կը յաղթուի, բայց յի ստորնանար։ Մեր տեսութեան դէմ թերեւս դիտուի, թէ Վարազտիրոց, Սմբատ Խոսրովշնումի որդի, եւ պարսկական արքունեաց մէջ սնած, յունասէր զգացմանց տէր պիտի չըլլար։ Սակայն Պարսկաստանի կացութիւնը հիմնովին փոխուած էր Սմբատի ժամանակին կացութենէն։վԿաւատ Շիրոյ հազիւ 6 ամիս թագաւորութիւն ունեցաւ, եւ մեռաւ 628 տարւոյն վերջերը, եւ Արտաշիր՝ հօրը տեղ թագաւոր հռչակուեցաւ, 7 տարեկան անչափահաս հասակի մէջ։ Ասոր վրայ Հերակլ բանակցութեան մտաւ Շահրվարազ Խոռեամի պայմանին հաւանեցաւ, եւ Տիզբոնի վրայ քալեց, Արտաշիրը սպաննել տուաւ, եւ ինքն թագաւոր հռչակուեցաւ, Խոսրովի աղջկան Բորանի կամ Բորանդուխտի կամ Բբորի հետ ամուսնանալով։ Խոռեամ եւ ոչ իսկ երկու ամսի թագարւորութիւն վայելեց, որովհետեւ շուտով սպաննուեցաւ 630 Ապրիլին, եւ Բորան արքայադուստրը թագուհի հռչակուեցաւ Խոռոխ Որմիզդ իշխանի խնամակալութեամբ, եւ ինքն եղաւ որ Խաչափայտը դարձուց Հերակլի բարեկամութիւնը ապահովելու համար։ Այդ շփոթութեանց մէջ էր որ Վարազտիրոց ալ իր զգացումները կը փոխէր, եւ Յունական ազդեցութեան կ՚ենթարկուէր։ Վարազտիրոցի եւ Քրիստափորի մէջ անհամաձայնութիւնն ալ, ոչ թէ կաթողիկոսութեան սկիզբէն կը զօրանայ Հերակլի յաջողութեանց հետեւանօք, եւ երրորդ տարւոյն սկիզբը յայտնի հակառակութեան կը յանգի։

« 457. Բամբասանք և Հրաժարական   |   459. Վերջին Կեանքը »
© Gratun.org