Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

461. Հերակլի Պտոյտները

Եզրի ընտրութեան տարին Խաչափայտն ալ գերեդարձին տարին էր, զոր Հերակլի ղրկեց Բորան թագուհին Պարսից, վասնզի Շահրվարազ Խոռեամ խոստացած պայմանը գործադրելու չափ ալ ատեն չէր ունեցած. իսկ Բորան պէտք ունէր Հերակլի բարեկամութիւնը ապահովել։ Խաչափայտը Հերակլի դեսպաններուն յանձնուեցաւ, որ Հայաստանի ճամբով զայն Կոստանդնուպոլիս հասցուցին։ Հերակլ փափաքելով զայն անձամբ տանիլ Երուսաղէմ՝ իր առաջին տեղը, բանակ եւ թագաւորական հանդերձանք կազմելով կը մեկնի մայրաքաղաքէն, եւ Խաչափայտը տարեալ հասուցանէ ի քաղաքն սուրբ (ՍԵԲ. 158)։ Այդ առթիւ բնաւ ծովագնաց ուղեւորութիւնն ալ պատմուած չլինելուն, եւ բանակաի ընկերակցութիւնն ալ պատմուած լինելուն, անտարակոյս ցամաքի ճամբով կատարեց Հերակլ Երուսաղէմի ուխտաւորութիւնը, որ շտապով ալ չէր կրնար լրանալ։ Երուսաղէմի մէջ մեծ ուրախութիւններ եւ մեծահանդէս տօնախմբութիւններ կատարուեցան, եւ այս առթիւ հաստատուեցաւ Վերացման Խաչի կամ Խաչվերացի տարեկան տօնը, որով 631 Սեպտեմբերի 14-ը կրնայ նկատուիլ իբր Խաչափայտին Երուսաղէմ հասնելու թուականը։ Հերակլ հարկաւ միջոց մը Երուսաղէ մնաց, անկէ Ասորիք անցաւ, կայսրութեան գաւառները այցելեց, որոնք շատ վնասուեր էին վերջին պատերազմներու ատեն, եւ տակաւ յառաջելով եւ Եփրատացւոց եւ Ծոփաց նահանգներէն անցնելով եկաւ Յունական Հայաստանը, իրեն բնակատեղի ընտրելով Կարին կամ Թէոդոսուպոլիս քաղաքը, որ կայսերական կուսակալութեան ալ կեդրոնն էր։ Այստեղ է որ Հերակլ կը ձեռնարկէ կրօնական կամ դաւանական միաբանութեան զարկ տալու, որպէսզի իր գաւառներուն ժողովուրդները ներքին եւ հաստատուն միութեան մէջ դնէ, նոյնիսկ կայսրութեան պաշտպանութեան համար, որ մեծ վտանգի հանդէպ կը գտնուէր Արաբական արշաւանքներուն երեսէն։ Մուհամմէտի բանակները Արաբիոյ մէջ ապահով դիրք մը կազմած, սկսած էին դէպի հիւսի քալել եւ կայսրութեան սահմանագլուխները զարնել եւ յառաջել, կէտ Ասորիքը գրաւել, զոր իրենց սեփական իրաւունքը կը նկատէին, իբր Իսմայէլի որդիք, եւ իբր ժառանգներ այն երկիրներուն, եւ կ՚ըսէին թէ հօր մերում Աբրահամու ետ Աստուած զերկիրդ զայդ ի կալուած ժառանգութիւն (ՍԵԲ. 166)։ Ասորւոց եւ Հայոց երկիրներուն մէջ զօրաւոր եւ բազմաւոր էին հակաքաղկեդոնականները, եւ Հերակլ չէր կրնար անոնց վստահիլ, ցորչափ սիրտով զատուած էին Յոյներէն, եւ հակակիր զգացումներ կը սնուցանէին։ Այստեղ անգամ մըն ալ պիտի կրկնենք, թէ երբ Հերակլ՝ Հայերն ու Ասորիները դաւանական միութեան կը հրաւիրէր, պարզապէս եւ բացարձակապէս քաղկեդոնականութիւն չէր անոր առաջարկածը, այլ եփեսոսական ւ քաղկեդոնական դաւանութեանց մէջ միջասահման դրութիւն մը, երկու կողմերուն մասնակի զիջոութեամբ կազմուած, այն է Սարգիս պատրիարքի խորհած եւ առաջարկած միակամեայ դաւանութիւնը, որ Կոստանդնուպոլսոյ 626 տարւոյ ժողովոյն մէջ պաշտօնապէս ընդունուեցաւ, եւ 633-ին նոր ժողովով մը Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքքութեան կողմէ հռչակուեցաւ, եւ որուն ձայնակցած ու միացած էր Կիւրոս Աղեքսանդրիոյ պատրիարքը եւ այս կերպով հակաքաղկեդոնիներէն մաս մըն ալ իրեն կողմը շահած էր (ՖՆՔ. Ա. 241)։

« 460. Ընտրութիւն և Նախընթաց   |   462. Միաբանական Առաջարկը »
© Gratun.org