Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

462. Միաբանական Առաջարկը

Գործերը այդ կացութեան մէջ էին, երբոր Հերակլ ձեռնարկեց Եզր կաթողիկոսը համոզել, եւ անով Հայոց Եկեղեցին ու ազգը իր կողմը շահիլ։ Ազգային պատմութիւն ուսունասիրողներ, սովորարբար այդ գործողութիւնը Եզրի առաջին տարւոյն մէջ կը դնեն (ՉԱՄ. Բ. 328), որ է ըսել 630-ին, ինչ որ չի կրնար կապակցիլ Խաչափային վերադարձին եւ Հերակլի ուղեւորութեան պէտք եղած ժամանակամիջոցին հետ (§ 461), եւ պէտք է զայն զետեղել յերրորդ ամի կաթողիկոսութեան Եզրի, ինչպէս յայտնապէս գրած է Օրբէլեան (ՕՐԲ. Ա. 156), որով 632-է առաջ հնար չէ դնել, եւ աւելի հաւանականութեամբ 633-ին։ Հերակլ Մժէժ Գնունին, Յունական Հայաստանի սպարապետը, պատուիրակ որոշեց Եզրի մօտ երթալու Դըւնայ հայրապետանոցը, եւ պէտք եղած կերպով զայն հրաւիրելու որ Կարին գայ եւ Կայսեր հետ հոգեւորապէս հաղորդակցի, որպէսզի իր իշխանութիւնը օրինաւորապէս ճանչցուի Յունական բաժինի Հայերուն վրայ։ Մժէժ կը սպառնար ալ յանուն կայսեր, որ եթէ յհաւանի հաղորդիլ օրինօք ընդ կայսեր, հարկ պիտի ըլլայ Յունական բաժինին զատէն կաթողիկոս մը նշանակել, որով Եզր Պարսկական բաժինէն դուրս իշխանութիւն պիտի չկարենար վարել։ Եզր ծանր կացութեան կը մատնուի այդ առաջարկենորւն առջեւ, եւ հարկաւ միտքը կը բերէ Մօրիկի օրով տեղի ունեցած Յովհան Բագարանցիի հակաթոռ կաթողիկոսութիւնը, եւ անոր աղիտաբեր հետեւանքները, եւ կը վախնայ ՀԱյ Եկեղեցւոյն վրայ նմանօրինակ տագնապ մը նորոգել։ Ատարակոյս է որ Եզր փախուստի ճամբաներ փորձած է, առանց որոյ Մժէժ հակաթոռութեան սպառնալիքին չէր հասներ։ Դժուարին դիրքէն ազատելու համար Թէոդորոս Ռշտունիի հետ ալ կը խորհրդակցի, ուրիշ նախարարներ ալ կը խօսեցնէ, յարմար որոշման մը յանգելու համար։ ԹԷոդորոս Պարսկակակն բաժինին մէջ սպարապետ էր, եւ իր յունատեաց զգացումներով ծանօթ։ Նա միւս ընկերներուն հետ համախոհութեամբ կը պատասխանէ. Մեք երթամք փութապէս ի ծառայութեան առքայի (ՕՐԲ. Բ. 157), ակնարկելով Պարսից թագաւորին, որ այն ատեն Յազկերտ էր, Բորանէ ետքը նստող քանի մը սակաւօրեայ թագաւորներէ ետքը գահ բարձրացած 632-ին։ Ասով Թէոդորոս ու ընկերներ կը յայտնեն թէ իրենք Պարսից հպատակն կը գտնուին եւ իրենց համար բանի մը պէտք չեն տեսներ։ Սակայն չեն հակառակիր որ Եզր երթայ, Հերակլի հետ տեսնուի, եւ Հայոց իրաւունքը ու դաւանութիւնը ամրութեամբ պաշտպանէ, եւ այդ նպատակով իրեն հատ առնէ ժամանակն երկու գերագոյն վարդապետները։ Մաթուսաղա Սիւնեցին եւ Յովհաննէս Մայրավանեցին։ Երկրորդը Դուին կը գտնուէր իբր Ս. Գրիգորի եկեղեցւոյն փակակալ եւ կաթողիկոսարանի գործերը կը վարէր, ուստի Մաթուսաղային միայն հրաւիրակներ յղուեցան, որ Դուին գայ (ՕՐԲ. Ա. 157), եւ խորհրդակցին եւ միասին կայսեր երթան։

« 461. Հերակլի Պտոյտները   |   463. Վարազտիրոցի Ընթացքը »
© Gratun.org