Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

463. Վարազտիրոցի Ընթացքը

Այդ պարագաներու մէջ նկատելի է, որ բնաւ չի յիշուիր Վարազտիրոց մարզպանին անունը։ Գիտենք թէ Վարազտիրոց պաշտօնը լքելով Յունաց կողմը անցաւ, Ատրպատականի նախկին մարզպան Խոռոխ Որմիզդի եւ անոր որդւոյն եւ յաջորդին Ռոստոմի գաւաճանութենէն վախնալով, որով յայտնի կ՚ըլլայ թէ 633-ին արդէն այդ փախուստը տեղի ունեցած էր։ Վարազտիրոցի համար գրուած է իրաւ, թէ շինեաց բոլորովին զամենայն աշխարհն Հայոց, բայց 628-էն 5 տարին ալ կրնար բաւել օգտակար գործունէութիւն ցուցնելու։ Իսկ փախուստին պատճառ եղած է Ռոստոմի եղբօր Գարիքպետի Դուին գալը՝ Վարազտիրոցը նենգութեամբ դաւաճանելու համար։ Հազիւ թէ Վարազտիրոց գաղտնի տեղեկութեամբ անոր միտքը կ՚իմանայ, կինն ու որդիները առնելով գիշերանց Դուինը կը թողու եւ մինչեւ Տարոն կը փախչի, ինքզինքը պաշտպանելու համար։ Այնտեղէն է որ Հերակլի հետ կը բանակցի, եւ պէտք եղած խոստումները ընդունելով անոր կը ներկայանայ, մինչ տակաւին Հերակլ Ասորւոց կողմերը կը գտնուէր, Երուսաղէմէ Հայաստան գալուն առթիւ։ Կայսրը զինքը պատուով ընդունեցաւ, միջոց մը մօտը պահեց, անկէ մայրաքաղաք ղրկեց, ուր ապարանս ըագաւորականս, եւ գահոյս արծաթիս, եո գանձս բազումս յոյժ՝ շնորհեց անոր։ Վարազտիրոցի Սմբաի որդին ալ կայսերական սենեկապաններուն մէջ առաւ (ՍԵԲ. 160)։ Այդ պատմութեան պարագաները զննեզով, մարթ է գիտել, որ Վարազտիրոցի պէտք չէր դժուար ըլլալ Գարիքպէտի դաւաճանութեան առաջն առնուլ, նոյնիսկ ինքն անոր վրայ բռնանալով, քանի որ երկրին մարզպանն էր։ Նոյնպէս վայելուչ որոշում մը չէր՝ այսպիսի չնչին պատճառով մարզպանութիւնը ձեռքէ հանել։ Հերակլ ալ այնչափ պատուով եւ ընծանելով չէր ընդուներ Վարազտիրոցը, եթէ կանուխէն անոր բարեկամութեան նշանները տեսած չըլլար։ Մի՛ գուցէ Վարազտիրոց գաղտնի խորհուրդով եւ Հերակլի գիտակցութեամբ այդ կերապը գործածեց, Պարսից կողմը տկարացնելու, եւ երկիրը անիշքանութեան մատնելու համար։ Զի իրօք Վարազտիրոցէ ետքը նոր մարզպան չանուանուեցաւ, եւ Պարսկական բաժինը անտէրունջ կրնար սեպուիլ Յազկերտի տկար եւ անկայուն եւ երերուն ըագաւորութեան ներքեւ։ Իսկ Հայաստանի մէջ Թէոդորոս Ռշտունին էր, որ իբրեւ սպարապետ գործի գլուխ էր կանգնած, եւ պահանջից համեմատ ազգային շահերուն պաշտպանութեան կ՚աշխատէր։ Այս էր հարկաւ պատճառը որ Եզր ալ Թէոդորոս Ռշտունիի խորհուրդին կը դիմէր։

« 462. Միաբանական Առաջարկը   |   464. Եզր և Հերակլ »
© Gratun.org