Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

464. Եզր և Հերակլ

Եզրի ընկերանալու հրաւիրուած վարդապետներէն Մաթուսաղա հրաժարեցաւ իր զբաղումները հաիճառելով, եւ իր աշակերիներէն նոյնիսկ Եզրի ազգական Թէոդորոսը ղրկեց որ կաթողիկոսին ընկերանայ (ՕՐԲ. Ա. 158)։ Նմանապէս Յովհան ալ հրաժարեցաւ կամ թէ խիստ պայմաններ առաջարկեց որ նա կաթողիկոսին չընկերացաւ եւ գեկեղեցին եւ զկաթողիկոսոարանն ոչ կամեցաւ թողուլ (ՕՐԲ. Ա. 159), եւ Եզր Դուինէ մեկնեցաւ Հերակլի մօտ երթալու, իրեն ընկեր առնելով Տիրատուր Արտաղու, Քրիստափոր Դարունեաց, Մարտիրոս Գողթնեաց եւ Եպիփան Մամիկոնէից եպիսկոպոսները, եւ Վարդան Բագառիճոյ, Թովմաս Արշարունեաց, եւ Թէոդոս Քռթենաւոր վարդապետները, եւ ուրիշ քանի մը նուազ կերաւոր անձեր (ՉԱՄ. Բ. 328))։ Կաթողիկոսը պատուաւոր ընդունելութիւն գտաւ Կարնոյ մէջ Հերակլի ըողմէն, եւ անմիջապէս բանակցութիւնները սկսան, Հայոց կաթողիկոսին եւ Յունաց կայսեր միջեւ, որ իրեն հետ յոյն եպիսկոպոսներ ալ ունէր։ Խնդիրը բնական կերպով կեդրոնացաւ Քաղկեդոնի ժողովին եւ երկու բնութիւն բացատրութեան վրայ, վասնզի Հայերը Յոյներէ զատող ուրիշ դաւանական խնդիր չկար։ Եզր ալ իրաւամբ յայտնեց Հերակլի, որ եթէ նա հրաժարի ի Քաղկեդոնի ժողովոյն եւ ի Լեւոնի տոմարոյն, մեք միաբան եմք (ՕՐԲ. Ա. 138)։ Այս առթիւ մէջտեղ բերուեցաւ Լեւոնի տոմարը եւ անոր բացատրութիւնները քննուեցան, երկու կողմէն բացատրութիւններ տորւեցան եւ առնուեցան, եւ վերջապէս Հայերը Ըեռակլէ խնդրեցին ձեռնարկ հաւատ նամակի (ՅՈՎ. 90)։ Կայսրը հաւանեցաւ, եւ հաւատոյ գիր մը պատրաստել տալով յոյն եպիսկոպոսներուն, եւ իր իսկ կնքով հաստատելով յանձնեց եւ ազատօրէն քննէ, եւ դիտողութիւն եթէ ունի առաջարկէ, եւ խոստացաւ որ եթէ ուղիղ չգտնէ, Հոռոմները Հայոց դաւանութեան կը դարձնէ, եւ իր գիրը կ՚այրէ, ապա թէ ոչ, կ՚ըսէ, հաւանեցէք եւ դուք մեզ։ Եզր իրեններով գումարուեցաւ յիջեւանսն իւր, եւ քննութիւննր կատարեցին զերիս աւուրս (ՕՐԲ. Ա. 158), կամ ուրիշներու գրածին համեմատ, երեսնօրեայ ժամանակօք (ՉԱՄ. Բ. 539), եթէ թիւերու շփոթութիւն չէ, զի հաւանական չ՚երեւիր Հերակլի 30 օր սպասելը։ Հայերուն կողմէն տարբեր կարծիքներ ունեցողներ եղան, բայց վերջանական որոշման մէջ յաղթեց Թէոդորոսի կարծիքը, իբր Մաթուսաղայի աշակերտ, եւ Մաթուսաղայի տեսութեանց վկայ ու թարգման։ Թէոդորոսի յայտարարութիւնը եղած է ըստ Օրբէլեանի, թէ ոչ գոյ ի նոսա թիւրութիւն ինչ հաւատոյ, այլ մի եմք մեք եւ նոյք, եւ թէ մեզ պէտք է անոնց հետեւիլ, քանի որ նոքա բուն արմատք են, մեք ոստ մի ի նոցանէ բուսեալ (ՕՐԲ. Ա. 160)։ Եթէ այս եղաւ իրօք Թէոդորոսի յայտարարութիւնը, ստոյգ որ ճշմարտութենէ հեռու էր անոր ըմբռնումը։ Զի հակառակ ինչ ինչ չաւանական եւ կանոնական եւ ծիսական կարգադրութեանց, զորս Հայեր Յոյներէ փոխանցեցին, իբրեւ արդէն կազմակերպեալ եկեղեցիէ, երբէք Հայոց Եկեղեցին Յոյներէ ճիւղաւորմամբ չունեցաւ իր ծագումը, այլ առաքելական քարոզութեամբ եւ անկախօրէն լուսաւորութեամբ եւ ինքնուրոյն կազմակերպութեամբ ստացաւ իր սկզբնաւորութիւնը։

« 463. Վարազտիրոցի Ընթացքը   |   465. Կարնոյ Միաբանութիւնը »
© Gratun.org