Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

467. Դաւանական Տեսութիւն

Հերակլի առաջարկած եւ Եզրի եւ իւրայնոց ընդունած հաւատոյ գիրին գալով, եթէ պատճէնը ունենայինք, ճշդութեամբ գիտցած կ՚ըլլայինք, թէ ինչ էր Հայոց կաթողիկոսին ստորագրած դաւանութիւնը։ Պատճէնը չունենալով պարտաւորուած ենք ինչ ինչ նշաններու եւկ յարակից պրագաներուկ դիմել գաղափար մը կազմելու համար։ Սեբէոս կ՚ըսէ, թէ Հերակլի առաջարկած գիրը՝ նզովեալ զՆեստոր եւ զամենայն հերձուածողս, բայց ոչ էր նզովեալ զժողովն Քաղկեդոնի (ՍԵԲ. 159)։ Նոյնը կը կրկնէ եւ Պատմաբանը, թէ գրուած էր նզովել զամենայն հերձուածողս բաց ի ժողովոյն Քաղկեդոնի (ՅՈՎ. 100)։ Միեւնոյն է Ասողիկ բացատրութիւնն ալ, թէ առաջարկուած էր նզովել զամենայն հերձուածողս բաց ի ժողովոյն Քաղկեդոնի (ԱՍՈ. 88)։ Նման են ասոնցմէ ետքը եկողներուն գրածներն ալ։ Ըստ այսմ կրնանք հետեւցնել թէ Եզրի ընդունածը բացասական լռութիւն մըն էր Քաղկեդոնի որոշման հանդէպ, եւ ոչ թէ հաստատական ըաւանութիւն Քաղկեդոնի դաւանութեան։ Եթէ Եզր այդ կերպով քաղկեդոնականութեան հանդէպ զիջում մը կ՚ընէր, սակայն կատարեալ քաղկեդոնիկ չէր ըլլար, քանի որ առաջարկող կայսրը՝ Հերակլ ալ, ու Բիւզանդական եկեղեցին ալ, եւ հեիեւաբար Հերակլի հպետ եղող Յոյներն ալ, կատարեալ քաղկեդոնիկներ չէին, այլ միակամեայ դաւանութեան հետեւողներ եւ պաշտպաններ։ Մի կամք եւ մի գործուղութիւն բացատրութիւնը մի բնութիւն կը հնչէր, ինքն Հերակլ ալ Էքթէս կոչուած հրովարտակով, միակամեայց վարդապետութիւնը հաստատած էր եւ զայն Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքին կողմէն վաւերացնել տուած էր յատուկ ժողովով մը 638-ին։ Անտարակոյս Հերակլի կողմէն պատրաստուած եւ Եզրի յանձնուած հաւատոյ գիրն ալ, եթէ Քաղկեժդոնը լռութեամբ կ՚անցնէր, կամ թէ անցողակի զայն կը յիշէր, Մի կամք եւ մի գործողութիւն նոր բանաձեւը կը պարունակէր, եւ Եզր ու Հայեր այդ բանաձեւին ներքեւ մի բնութիւն դաւանութիւնը կրնային եսնել, եւ ինքզինքնին հանդարտեցնել։ Հարկաւ Հերակլ եւ իւրայինք ալ ամէն ճիգ թափած եւ ամէն զլուսաբանութիւն տուած են, թէ Քաղկեդոնի անունը պահելով ալ, Եփեսոսեան դաւանութիւնը կը վերանորգուէր, ինչպէս որ Հայեր կը պահանջէին։ Մինչեւ իսկ Հայերուն աչքին, Յունաց կողմէն զիջողութիւն եղած լինելը կրնային ցուցնել։ Այդ տեսութիւնները, երբեք մտացածին գիւտ պէտք չէ կարծուին, որովհետեւ Հերակլի եւ Բիւզանդական եկեղեցւոյն պաշտօնական դաւանութեան վրայ հիմնուած են, եւ ստոյգ եղելութեան տրամաբանական հետեւանքներն են։ Մեր դիտողութիւնը կ՚արդարանայ եւս պատմական պարագաներով։ Հերակլի ներկայած բանաձեւը ընդունելով հանդերձ Եզր պահ մը հոգեւոր հաղորդակցութենէ կը հրաժարի, յունական կղերին ի պոռնկութիւն եւ յայլ պղծութիւն համարձակ լինելը պատճառելով (ՕՐԲ. Ա. 159), որով հաւատոյ գիրին պարունակութեան դէմ խնդիր արուցած կ՚ըլլար անուղղակի կերպով։ Նկատելի է եւս, որ Եզր, Հերակլի գիրը ըթնդունելէն ետքն ալ՝ Դուինի մէջ անհակառակ կ՚ընդունուի մեծամասնութեան, կամ լաւ եւս հանրութեան կողմէն, ինչ որ հնար պիտի չըլլար, գիտնալով եպիսկոպոսական դասուն նախանձանյուզութիւնը, եթէ ընդւնած հաւատոյ գիրին մէջ փախուստի տեղ մը կամ արդարացման կողմ մը չգտնուէր։ Եզրի Յունաց հետ հաղորդակցութեան միակմեայ դրութեամբ եղած ըլլալուն իբր նշան կրնանք յաւելուլ, որ լատին մատենագիր մըն ալ, Հայոց եպիսկոպոս Աթանաս մը կը յիշէ՝ իբր Կոստանդնուպոլսոյ Սարգիս պատիրարքին օգնող (ՊՐԹ. Գ. 739)։ Անունիշփոթութեամբ՝ Եզրի ակնարկութիւն եղած կարծելը՝ անհաւանակն չէ, քանի որ Աթանաս անունով Հայոց եպիսւկոպոսի մը գոյութիւնը բնաւ ուրիշ տեղ յիշուած չէ։

« 466. Բանակցութեանց Ձևը   |   468. Մաըուսաղա և Թուղթը »
© Gratun.org