Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

468. Մաըուսաղա և Թուղթը

Յիշենք եւս թէ ամէն բան վրջանալէն ետքը Մաթուսաղա Սիւնեցին ալ Դուին եկաւ, քլաղկեդոնականութեան ընդունաելութիւնը լսելով եւ եղածին վրայ գայթակղելով, սակայն գալէն ետքը եւ փացատրութիւններ առնելէն ետքը ափիբերան եղաւ, որ է ըսել թէ պատշաճ լուսաբանութիւնը լսեց։ Օրբէլեան Մաթուսաղայի լռելուն պատճառ կու տայ, թէ յիւր աշակերտէն էր բուսեալ չարն։ Բայց Մաթուսաղա քերթողը իր աշակերտին առժեւ խոնահրող չէր, այլ կրնար տեղի տալ Թէոդորոսի բացատրութեանց առջեւ, երբոր սա մի կամք եւ մի գործողութիւն բանաձեւը ցոյց կու տար, եւ մի բնութիւն բացատրութիւնը անոր մէջ պարունակուած կը ցուցնէր։ Մաթուսաղա ոչ միայն լռեց եւ համակերպեցաւ, այլեւ յանձն առաւ Եզրի ձեռքէն Սիւնեաց եպիսկոպոսութեան ձեռնադրութիւնը ընդունիլ (ՕՐԲ. Ա. 161), բան մը որ Մաթուսաղայի վրայ տկարութեան եւկ մեղսակցութեան կեղտը պէտք էր բերեր, ուր ընդհակառակին պատմութեան եւ ւանադութեան մէջ անտխեղծ եւ անբասիր մնացած է Մաթուսաղա քերթողահօր անունը։ Մաթուսաղայի ձեռնադրութիւնը անուղղակի կերպով հաստատութիւնը կու տայ Կարնոյ միաբանութեան համար մեր տուած թուականին։ Դաւիթ ձեռնադրուած էր Աբրահամի ընտրութեան առաջին տարին (§ 417), այսինքն է 607-ին, եւ Օրբէլեան 27 տարի պաշտօնավարութիւն կու տայ Դաւիթի (ՕՐԲ. Ա. 155, Բ. 246), որով Մաթուսաղայի ձեռնադրութեան տարին կ՚ըլլայ 634 կամ 633 կիսատ տարիներու միացմամբ, որ է նոյնիսկ Կարնոյ միաբանութեան թւականը (§ 462)։ Օրբէլեան Մաթուսաղայի մէկ գրութիւնն ալ յառաջ կը բերէ (ՕՐԲ. Ա. 158), սակայն իր ըսածը չ՚արդարանար, վասնզի գիրը գրուած է Եզրաս կաթողիկոսի, Յովհաննէս Մարպետական եւ Մաթուսաղա Սիւնեաց եպիսկոպոսներու կողմէ, իսկ Մաթուսաղայի ձեռնադրութիւնը տեղի ունեցաւ Կարնոյ միաբանութենէն, ետքը, նոյնիսկ Օրբէլեանի վկայութեամբ։ Բաց աստի գիրը ուղղուած է Հերակլ կայսեր, եւ հակատոյ խոստովանութեան ձեռնարկէն ետքը՝ իբր բացատրական դիտողագիր, մինչ Թէոդորոսի Եզրին մօտ եկած ատեն դեռ Հերակլի ձեռնարկը տրուած չէր։ Հետեւաբար պէտք է եզրակացնել, թէ այդ գիրը պատրաստուեցաւ իբր զիջողութիւն մը Մաթուսաղայի տեսութեանց, կամ թէ իբրեւ վերապահութիւն մը Հայոց կողմէն, Հերակլի իմացնելու համար, թէ որչափ ալ միակմաեայ գրութեան հետեւանօք հեոգեւոր հաղորդակցութիւնը յանձն առին, սակայն քաղկեդոնական դաւանութեան մասին իրենց հմազումը չեն փոխած, եւ անոր բանաձեւը ուղիղ չեն գտներ։ Այդ յայտարարութիւնը գրուած է յանուն Հայ Եկեղեցւոյ, կաթողիկոսին եւ երկու մեիրապոլիտներուն կողմէ, եւ Հերակլի ուղղուած, ինչ որ նորէն մեր տեսութիւնը կ՚արդարացնէ, թէ Հայ Եկեղեցին, եւ նոյնիսկ Եզրն ալ միակամեայ դրութեան հիմամբ, եւ քաղաքական պահանջներու ստիպմամբ, Յունաց հետ հոգեւոր հաղորդակցութեան յանձնառու եղան, սակայն իսկապէս քաղկեդոնականութիւնը չընդունեցան, եւ կատարելապէս քաղկեդոնիներ չեղան։

« 467. Դաւանական Տեսութիւն   |   469. Յովհան Մայրագոմեցաի »
© Gratun.org