Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

472. Արաբական Արշաւանքներ

Եզրի միաբնական եւ բարեկագական գործունէութիւնը կը պատրաւորուինք դնել նորա կաթողիկոսութեան առաջին մասին մէջ, երս տակաւին համեմատաբար արտաքին եւ ներքին խաղաղութիւն կը վայելէր Հայատսան։ Իսկ այս միջոցը հազիւ կրնանք երկարել մինչեւ 636 թուականը։ Մուհամմէտի շարժումները իր կենդանութեան ատեն գրեթէ Արաբացի ցեղերու սահմաններէն անդին չանցան, եւ եթէ Ասորիքի կողմերն ալ յարձակեցաւ եւ Յունական բանակներու հետ գործ ունեցաւ (§ 461), գլխաւոր պատճառներն էին Հիւսիսային Արաբիոյ այն ցեղերը, եւ գլխաւորապէս Ղասանի թագաւորութիւնը, որ քրիստոնէութիւն ընդունած եւ Յունական կայսրութեան հովանաւորութեան ներքեւ մտած էին։ Հերակլի բանակները արդէն առաջին հանդիպումը ունեցած էին Մուհամմէտի զօրքերուն հետ, երփբ կայսրը 631-ին Ասորիքի մէջ կըգտնուր։ Մուհամմէ այդ միջոցին Մէքքէն ալ գրաւած էր եւ Քեապէի կուռքերը վերցուցած, եւ զայն իր կրօնքին կեդրոն նուիրագործած։ Մուպամմէտ մեռաւ 632-ին Մետինէի մէջ, եւ յաջորդութիւնը Ալիի, Էօմէրի եւ Ապուպեքիրի մէջ խնդրոյ նիւթ ըլլալէն ետքը, վերջինին կողմը զօրացաւ, եւ Ապուպեքիր առաջին Խալիֆա կամ մարգարէին ընդարձակուեցան Արաբներու արշաւանքները, թէ Յունաց եւ թէ Պարսից դէմ գունդեր ղրկուեցան, որոնք տիրապետութենէ աւելի արշաւանքներով կը գոհանային, թշնամին տկարացնելու եւ իրենք տակաւ զօրանալու համար։ Ապուպեքիր շատ երկար չիշխեց, եւ երկու տարի ետքը 634 Օգոստոս 32-ին մեռաւ, նոյն օրը որ իր Խալիտ զօրավարը Դամասկոսին կը տիրէր։ Խալիֆայութեան յաջորդեց Էօմէր, որ իր տասնամեայ իշխանութեան միջոցին, Արաբական աշխարհակալութեանց ընդարձակողը, եւ Իսլամական ինքնակալութեան հիմնարկողն եղաւ։ Հետզհետէ Ասորիքի գլխաւոր քաղաքները Արաբաց ձեռքն ինկան, 637-ին Երուսաղէմ ալ ստիպուեցաւ անձնատուր ըլլալ Սափրոնիոս պատրիարքի գլխաւորութեամբ, այն պայմանով, որ Էօմէր, որ Մետինէ կը գտնուէր, անձամբ գայ գրաւել, ինչպէս որ ալ եկաւ անմիջապէս։ Պատրիարքը հոգացած էր Պարսից գերութենէն դարձած Խաչափայտը առաջուց Կոստանդնուպոլիս ղրկել։ Սափրոնիոս շուտով մեռաւ վիշտէն զգածեալ, եւ իրեն յաջորդեց Սերգիոս պատրիարք Էօմէրի հաստատութեամբ։ Երբ Ասորիքի տիրապետութիւնը կը լրանար, արդէն Արաբացիք սկսած էին Պարսից վրայ քալել, 636-ին առաջին մեծ յաղթութիւն մը ըրին, Յազկերտ փախաւ եւ Արաբացիք զանազան կողմեր արշաւեցին։ Հաւանաբար այդ պատերազմին մէջ էր, որ Մուշեղ Մամիկոնեան եւ Գրիգոր Սիւնի, Պարսիկ բանակին հետ պատերազմեցան եւ ճակատամարտին մէջ սպաննուեցան (ՍԵԲ. 168)։ Արաբական արշաւանքներուն հրմանատարն էր Սաատ, որ ամէն կողմ ահուսարսափ սփռեց 636-էն սկսելով երեք չորս տարի շարունակ։ Եզր կաթողիկոս իր վարջին տարիներուն մէջ դժուարին ժամանակին վիշտերուն ներքեւ կ՚ընկճէր։

« 470. Միաբանութեան Յարակիցներ   |   473. Մժէժ և Դաւիթ »
© Gratun.org