Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

474. Տարոն և Դուին

Այդ միջոցին է որ Արաբացի բանականեր առաջին անգամ Հայաստան կը մտնեն։ Սատտի գունդերը ՊԱրսիկներու դէմ պատերազմած ատեննին, անոնցմէ մաս մը դէպի Հայաստան կը քալէ 639-ին, Ապտիւր Ռահիմ զօրավարին առաջնորդութեամբ որ Մոկաց նահագնէն կը յարձակի դէպի նեսր, Սահուռ Անձեւացի եւ Վարդիկ Մոկացի անձնատուր կը լինին, եւ մինչեւ իսկ ճամբայ ցուցնելու կը զիջանին։ Բայց Տարոնի մէջ Տիրան Մամիկոնեան մը փորձէ դէմ դնել, նախընտրելով մեռանիլ, քան քրիստոնեայ երկիրը մատնել, եւ իրօք ալ թէպէի Սահուռը ձեռքովը կը սպաննէ, բայց ինքն ալ կը զարնուի եւ կը մեռնի, ուրիշ երկու Մամիկոնեան իշխաններու հետ։ Արաբացիք Տարոնի գլխաւոր սրբավայրերը, Աշտիշատը, Գլակը, Մատնավանքը աւերելէն ետք (ՄԱՄ. 58), կը քալեն դէպի Վանայ ծովակին հիւսիսաւողմը, կոտորած եւ սարսափ կը սփռեն Բզնունեիք, Աղիովիտ ու Առբերանի դաւառները, Բերկրիի ձորերէն յառաջելով կ՚իջնեն Կոգովիտ գաւառը, անկէ ալ կ՚անցնին Արարատի նահանգը, նպատակ ունենալով Դուին հասնիլ։ Ճամբուն վրայ գտնուող նախարարներ չեն կրնար դիմադրութիւն ընել, միայն Թէոդոս Վահեւունի, Խոչեան Առաւեղեան եւ Շապւոհ Ամատունի, կը փութան լուր հասցնել Դուինի, որպէսզի դիմադրութեան պատրաստուին, եւ հոն կը փութացնեն տրամադրելի ոյժերը։ Կը մտածեն Մեծամօրի կամուրջն ալ կործանիլ, որ Արաբաց յառաջխաղացումը արգիլեն, սակայն անոնք կը յաջողին Մեծամօրը անցնիլ, Վարդիկ Մոկացիի առաջնորդութեամբ (ՍԵԲ. 170)։ Արաբական բանակը Դուինի առջեւ կը հասնի, եւ Խոսրովակերտի անտառին մօտ բանակ կը զարնէ, տրէ ամսոյ 20-ին, 640 Հոկտեմբերի 6-ին շարժական տոմարով, որ ճիշդ ալ կը պատասխանէ պատմութեան յիշած յաւուր ուրբաթի, եւ վերջապէս 641 Յունաուար 6-ին, յաւուր սրբոյ Յայտնութեան (ՍԱՄ. 80), Արաբացիք քաղաքը կը գրաւեն, եւ անխնայ կը կոտորեն 12,000 հոգի, 35,000 ալ գերի կը տանին վաճառելու, եւ եկեղեցի ու ապարանք կապուտ կողոպուտ ընելով կը մեկնին։ Հայաստան անտէրունջ էր, վասնզի Դաւիթ Սահառունիէն ետքը ոչ ոք ընտրեցաւ զօրավար յաշխարհին Հայոց (ՍԵԲ. 170), միայն Թէոդորոս Ռշտունի կար, որ իր անձնական նախաձեռնութեամբ, եւ քանի մի նախարարներու ընկերակցութեամբ, ոչ սակաւ ոճիրս գործէր ի թշնամեաց, միանգամայն եղելութեանց եւ դիպուածոց մտադրութիւն կըդարձնէր, եւ զգուշանայր զտիւ եզգիշեր ըստ իւրոյ քաջ իմաստութեանն (ՍԵԲ. 163)։ Թէոդորոս փորձեց Արաբական գունդերուն Դուինէ ետ դառնալուն առթիւ՝ յանկարծական յարձակմուվ մը գերիէն եւ կողոպուտէն գոնէ մաս մը ազատել, եւ Կոգովիտիտ մէջ դէմերնին ելաւ, բայց ոչ կորաց զդէմ ունենալ նոցա, եւ կորուստով ետ քաշուեցաւ, եւ դէպի Դուին գնաց այնտեղի գործերը հոգալու ՍԵԲ. 171)։

« 473. Մժէժ և Դաւիթ   |   475. Եզրի Մահը »
© Gratun.org