Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եզր Ա. Փառաժնակերտցի

475. Եզրի Մահը

Երբոր Դուինի տագնապը տեղի կ՚ունենար, դեռ եւս կենդանի էր Եզր, ինչպէս յայտնի կը գրէ պատմիչը, թէ եղեւ այս յամս Եզրի կաթողիկոսի (ՍԵԲ. 181), բայց ծերացեալ եւ տկարացեալ վիճակի մէջ, այնպէս որ գործունէութեան նշան մը չէ կրցած ցուցնել։ Ըլլայ հիւանդութեամբ, ըլլայ վշտագին յուզմամբ, Եզր կը վախճանի Դուինի առման միջոցին, թէպէտ ոչ օրը եւ ոչ պարագաները՝ չունինք պատմութեանց մէջ, այնպէս որ ճշդիւ ալ չենք կրնար որոշել, թէ Եզր տեսակ արչեօխ առումը, կամ թէ առման միջոցին կոտորածն ու աւերածն է, որ տկարացած ծերունիին մահը փութացուցին։ Պատմաբանը առումը պատմելէն ետքն է որ կ՚աւելցնէ, թէ իսկ եւ իսկ վախճանէր հայրաետն Եզր. բայց առման միջոցին սպաննուածներուն թաղումը Եզրի յաջորդին կը վերագրէ, թէ ամփոփեալ հաւաքէր զբազմութիւն դիակացն անկելոց (ՅՈՎ. 106)։ Իրաւ հնար չթ երկար ատեն սպանելոց դիակներուն մէջտեղ մնացած ըլլալը ենթադրել, բայց հնար ալ չէր որ աւրուած եւ աւարուած եւ 35.000 գերի տուող քաղաքն ալ, անմիջապէս սպանեալներու դիակներովը զբաղէր։ Յարմարագոյն կը կարծենք ըսել, թէ Եզր կենդանի էր տակաւին 641 Յունուար 6-ին, երբ քաղաքը առնուեցաւ, ծերութիւն, հաւանդութիւն եւ վիշտ մահը փութացուցին, եւ քիչ օր ետքը մեռաւ, եւ քաղաքական տեսակէտէն ալ անգլուխ մնաց։ Եզրի վրայ կազմուած գաղափարը շատ աննպաստ է ընդհանուր առմամբ, բայց ոչ այնչափ մերձաւորներուն, որչափ աւելի յետիններուն մէջ։ Սեբէոս բնաւ իսկ մեղադրող չէ, Պատմաբան ու Ասողիկ՝ տգիտաբար խաբուած ըլլալու կէտը կը պնդգն, քան թէ գիտակցօրէն դաւաճանած ըլլալը. իսկ խաբուելուն կէտն ալ դիւրաւ կրնանք մեկնել միակամեայ վարդապետութեան մէջ ընկղմած եւ ոչնչացած սեպեքլով քաղկեդոնիկ երկաբնակութիւնը։ Այս խորհրդածութեամբ է որ համարձակեցանք մեղմացնել Եզրի նկատմամբ ըլլալիք դատաստանը, մանաւանդ որ ուրիշ ամէն պարագաներով իր պաշտօնին անարժամն մէկը եղած չէ, եւ ամենադժուարին ժամանակներու մէջ գործի գլուխ մնացած է։ Թերեւս խոհեմական զիջողութիւնը շատ ընդարձակած է, հակաթոռութեամբ եւեղեցին չպառակտելու, յունական հովանաւորութիւնը չկորսնցնելու եւ արաբական արխշաւանքներու դէմ պաշտպանութիւն մը ունենալու նպատակով։ Ամէան առիթի մէջ ժամանակակիցներ ալ մեղմօրէն դաած են Եզրը, ոչ անոր կաթողիկոսութեանը հակառակած են, ոչ իրեն դէմ վէճեր յարուցած են, ոչ ալ զինքը իբր հաւատոյ եւ եկեղեցւոյ դաւաճան աթոռէ վար առնել մտածած են։ Ընդհակառակն Եզր, նաեւ միաբանական ձեռնարկէն ետքը, պատուով եւ յարգանօք իր աթոռին վրայ մնացած է բաւական տարիներ (§ 60

« 474. Տարոն և Դուին   |   476. Ընտրութիւն և Նախընթաց »
© Gratun.org