Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

477. Յունաց Մօտաւորութիւն

Ներսէսի կաթողիկոսութեան ընտրուած տարին Արաբացիք Պարսից վրայ Նեհավէնտի մեծ յաղթութիւնը կը տանէին, որով կը վերջանար Պարսից Սասանեան թագաւորութիւնը։ Վերջին Յազկերտ վախստական կ՚երթար ներքին գաւառները, եւ Թաթարական երկիրներուն մէջ կը թափառէր, մինչեւ իր եղերական մահը 650-ին։ Իսկ Պարսկաստան թէ քաղաքականապէս եւ թէ կրօնապէս կը տնազանդէր Արաբացւոց իսլամականկ իշխանութեան։ Այս կերպով Հայերը բոլորովին կը բաժնուէին Պարսից տիրապետութենէն, իսկ Արաբացիք ալ դեռ կազմակերպեալ տէրութիւն եւ սահմաննր չունէին, այլ արշաւանքի ձեւով կը յարձակէին, եւ ետ կը քաշուէին իրենց գրաւած երկիրներէն։ Յունական կայսրութեան մէ ալ նոյն 641 տարին կը մեռնէր Հերակլ, եւ Հերակլիոս Կոստանդին ու Հերակլիոն կամ ըստ մերայնայ Հերակլակ՝ զոյգ կը թագաւորէին։ Բայց առաջինը շուտով մեռաւ Հերակլակի մօրմէն Մարտինայէ ըունաւորուելով, որ սկսաւ իշխանութիւնը վարել իր որդւոյն հետ։ Սակայն Վաղենտիանոս Արշակունի, Հերակլի զօրավարներէն, անմիջապէս Արեւելքէն դառնալով, Մարտինեան ու Հերակլաը միանգամայն վտարեց ու սպաննեց, եւ կայսր հռչակեց Հերակլիոս Կոստանդինի 12 տարեկան որդին, որ է Կոստաս Բ. , զոր մերայինք Կոստանդին կը կոչեն հօրը անունով (ՍԵԲ. 175)։ Սորա հրամանով հօրը ժամանակէն աքսորուածները ետ եկան, անոնց հետ նաեւ Վարազտիրոց եւ Սմբատ Բագրատունիք Հայաստան դարձան, որոնց համար Հերակլ յատկապէս ալ յանձնարարութիւն ըրած կ՚ըսուի իր վերջին ժամերուն (ՍԵԲ. 169)։ Ներսէս կաթողիկոս Պարսից այնալէն եւ Արաբաց զօրանալէն ետքը ուրիշճամբայ չունէր, բայց եթէ Յունաց կողմը դառնալ, եւ Բիւզանդական կայսրութեան հովանաւորութեան ապաւինիլ եւ երկրին կառավարութիւնը անոնցմէ սպասել։ Այդ խորհուրդին մէջ իրեն համախոհ գտնուեցաւ Թէոդորոս Ռշտունին ալ, Հայաստանի վիճակին համար ուրիշ կերպ մը հնարաւոր չլինելով, քանի որ ինքնագլուխ կառավարութեան միջոցներն ալ կը պակսէին։ Ուստի յօժարուեթամբ դիմուս ըրին կայսեր, որպէսզի Վարազտիրոց Բագրատունին Հայաստանի կուրաղապատ կամ կառավարիչ նշանակէ, բայց յառաջագոյն Ներսէս կաթողիկոս Վարազտիրոցի հետ տեսակցեցաւ, եւ անկէ խոստում ու երդում առաւ, թէ հաւատարմութեամբ պիտի ծառայէ կայսրութեան, եւ Վարազտիրոցի գիրն միասին ղրկեց Կոստանդինի (ՍԵԲ. 181)։ Կայսրը հաւանեցաւ առաջարկին, որ խաղաղական տիրապետութեան կերպ մըն էր իրեն համար, Վարազտիրոցի ալ արդէն ներած էր, իր առաջին պատիւները վերահաստատեց, կինն ու զաւակներն ալ ղրկեց, որոնք իբր պատանդ Կոստանդնուպոլիս կը պահուէին, եւ Վարազտիրոց ձեռք առաւ երկրին կառավարութիւնը, զոր անգամ մը վարած էր իբրեւ մարզպան Պարսից թագաւորութեան։ Բայց հազիւ թէ գործի կը ձեռնարկէր, ծերացեալ եւ աքսորէ տկարացեալ յանկարծակի եհաս նմա հիւանդութիւն եւ մեռաւ։ Իսկ մարմինը տարին թաղեցին Դարոյնքի դամբարանը, ուր թաղուած էր իր հայրը Խոսրովշում Սմբատն ալ (§ 455)։ Կայսրը լսելով Վարազտիրոցի մահը, Հայոց փափաքանաց համաձայն, անոր յաջորդ նշանակեց նորա Սմբատ որդին, նոյնպէս կուրապաղատի աստիճանով եւ պատիւներով, իսկ Հայ գունդերուն ընդհանուր սպարապետութիւնն ալ տուաւ Թէոդորոս Ռշտունիի (ՍԵԲ. 182), որչափ ալ անոր մասին առաջուց կասկածներ յուզուած էին Բիւզանդիոյ արքունեաց մէջ (ՍԵԲ. 180)։ Սմբատ Բագրատունիի կուրապաղատութեան թուական պէտք է ընդունիլ 642 տարին, եւ այդ կարգադրութեանց մէջ ալ ճանչնալ Ներսէսի քաղաքագէտ առաջնորդութիւնը։

« 476. Ընտրութիւն և Նախընթաց   |   478. Արաբացիք և Թէոդորոս »
© Gratun.org