Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

479. Զանազան Շինութիւնք

Այ տարիներուն մէջն է որ Ներսէս կարող կ՚թլլայ ամէն կողմն շինարար նորոգութեանց ձեռնարկել, որով Շինող մականունին արժանացաւ պատմութեան մէջ։ Յիշատակուած շինութիւննրէն մէկն է Ս. Սարգիսի եկեղեցին Դուինի մէջ, որ այրած էր քաղաքին առման ատեն։ Երկրորդ կը յիշուի Խորվիրապի եկեղեցին, բայց երկուք են այժմ Խորվիրապի եկեղեցիները, մէկը նոյնիսկ Վիրապին բերնին վրայ շինուած, իսկ Ներսէս քիչ մը անգին վանքին բակին մէջ։ Ներսէսի շինածը նկարագրելով պատմութիւնը կը գրէ ի վերայ վիրապի սրբոյն Գրիգորի (ՅՈՎ. 106), որ նոյնիսկ Վիրապի բերնին վրայ շինուած եկեղեցիին կը յարմարի։ Անտարակոյս ուրիշ շատ մը աւրուած կամ քանդուած եկեղեցիներու նորոգութեան ձեռնարկեց, վասնզի մէկ երկու շինութեամբ չէր կրնար Շինող մականունը ստանալ (§ 61)։ բայց Ներսէսի անունին հռչակ տուողն եղաւ Վաղարշապատի Ս. Գրիգորի կաթողիկէն, որ Զուարթնոց եկեղեցի ալ կոչուած է, որովհետեւ նուիրեալ էր չյանուն երկնաւոր Զուարթնոցն՝ որոց երեւեալ ի տեսեալն սրբոյն Գրիգորի (ՍԵԲ. 186), ինչպէս նաեւ Առապարի եկեղեցի ալ ըսուած է, որովհետհեւ շինուած էր յառապարի (ՎԱՐ. 67), ի վերայ ճանապարհին յորում ասեն ընդ առաջ եղեւ թագաւորն Տրդատ սրբոյն Գրիգորի (ՍԵԲ. 186)։ Շինուածը մեծ զարմացմամբ գովուած է ամէն պատմագիրներէ, թէ էր բարձր շինուածովք եւ չքնաղ զարմանալեօք, արժանի ատսուածային պատուոյն (ՍԵԲ. 186), թէ էր մեծ եւ հրաշալի եւ բազմապայծառ յարկ տան Աստուծոյ (ՅՈՎ. 107), եւ թէ էր զարմացուցիք տեսողաց (ԿԻՐ. 34)։ Այդ մեծ տաճարը յետոյ աւերեցաւ տ Տաճկաց (ԿԻՐ. 34), բայց աւերակներն ալ չէին տեսնուեր Վաղարշապատի դաշտին մէջ, եւ միայն քանի մը հողակոյտներ իբր նշան կը ցուցուէին, մինչեւ որ վերջին ատեններ Խաչիկ Դատեան վարդապետի աշխատութեամբ պեղումներ կատարուեցան, եւ գտնուած աւերակներ եւ բեկորներ հաստատեցին տրուած գովետներուն ստուգութիւնը (§ 62)։ Մեծ գմբէթին չորս սիւներուն ներքեւը Ներսէս զետեղած էր զնշխարս ոսկերաց սրոյն Գրիգորի, իսկ Լուսաւորչի գլուխը չէր ուզած ի խորոջ ծածկել, այլ զետեղուած էր արտաքոյ ի գզրոցի (ՅՈՎ. 187), բարեպաշտներուն տեսանելի ըլլալու կերպով։ Այս գլուխն է որ այժմ Իտալիոյ Նէապոլիս քաղաքը Լուսաւորչի տանունին նուիրեալ եկեղեցւոյն մէջ պահուած է։ Ներսէս այն եկեղեցւոյն կից իւր բնակութիւն ալ շինեց, եւ եկեղեցւոյն եւ հայրապետանոցին շուրջ ալ այգիներ եւ ծառաստաններ տնկեց։ Քառաղ գետէն առապար տեղերը ծաղկեցուց։ Շուրջանակի պատուար ալ քաշեց, եւ բնակութիւնը բարձր պարիսպով պատեց, ինչպէս ժամանակին պարագաները կը պահանջէին (ՍԵԲ. 186)։ Կ՚եեւի թէ իր անունով ի հիմանց կանգնուած շինութեան մը դիտումն էր, որ Ներսէսը յորդորեց Զուարթնոց կաթողիկէին եւ յատուկ հայրապետանոց կառուցանել։ Այդ տաճարին մէջ զետեղուած կ՚ըսուին Մախոժ-Յիզտիբուղտի եւ Սուրհան-Դաւիթի նշխարներն ալ (ՎԱՐ. 67), սակայն պէտք է ուրիշի ձեռօք դրուած ըլլան, վասնզի Դաւիթ աւելի ուշ է ժամանակով, իսկ Յիզտիբուրին մասունքը ժամանակակիցներ չեն յիշեր։

« 478. Արաբացիք և Թէոդորոս   |   480. Դըւնայ Ժողովը »
© Gratun.org