Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

484. Դըւնայ Միւս Ժողովը

Դաւիթ Բագաւանցին Դուին հասաւ կայսերական հրովարտակով եւ պատրիարքական կոնդակով, եւ հրամանին հետ իր համոզկեր խօսքերն ալ կ՚աւելցնէր, Քաղկեդոնի դաւանական բանաձեւին պաշտպանութիւնն ընելով։ Ներսէս կաթողիկոս եւ Թէոդորոս սպարապետ պրաժարեցան անձամբ որոշում տալ, եւ ժողովի պէտքը զգացուցին, եւ այպէս ժողովեցան ամենայն եպիսկոպոսունք եւ նախարարքն Հայոց ի Դուին (ՍԵԲ. 187)։ Այս է մեր կարծեօք 648-ի ժողովը, որուն ակնարկեցինք (§ 480), Կոստանդինի Հայաստան գալէն 4 տարի առաջ գումարուած (ՍԵԲ. 223)։ Թէպէտ այլուր միայն 2 տարի առաջ ըսուած է (ՅՈՎ. 111), այլ պատմութեան կարգին յարմարագոյն է 648 թուականը պահել։ Ժողովականա եպիսկոպոսներուն ոչ թիւը ունինք եւ ոչ անունները, բայց ամենայն եպիսկոպոսունք բացատրութիւնը ենըադրել կու տայ թէ 645-ի ժողովին ներկաներէն շատ աւելի էին 648-ի ժողովին եկողները։ Նոյնպէս նախարարներուն ալ թիւն ու անունը չունինք, միայն մտադրութեան արժանի կը լինի տեսնել՝ որ նախարարներուն գլգուխը կը յիշուի ԹէոդրոսոՌշտունի սպարապետը, եւ բնաւ յիշատակութիւն չկայ Սմբատ Բագրատունի կուրապաղատին վրայ։ Այդ լռութեան իբր բացատրութիւն կը գտնենք, որ Սմբատ ասպետ, Սմբատ Խոսրովշումի թոռը, այդ միջոցին Բիւզանդիոն կը գտնուի, եւ դաւաճանութեան գործի մը մէջ խառնուած սեպուելով՝ աքսորի կը դատապարատուի (ՍԵԲ. 213)։ Իսկ Հայաստանիէ հեռացած ըլլալուն ալ պատճառ պէտք է ճանչնալ, որ իր պաշտօնավարութիւնը Հայոց մէջ համակրութիւն չէր գտած, եւ իշխանութիւն կը վարէր, եթէ կամիցին իշխանքն Հայոց, եւ եթէ ոչ կամիցին (ՍԵԲ. 182), որ է ըսել նախարարներուն կամքին հակառակ։ Հարկաւ այդ տարտամ կացութենէ հեռանալու համար է, որ Սմբատ Բիւզանդիոն գացած էր, որպէսզի իր դիրքը ապահովէ, բայց հոն պատահմամբ հակառակութեան մատնուած է, չկրնալով անտարբեր մնալ այն շփոթութեանց առջեւ, որոնք կը յուզուէին, իր իսկ աներով Մանուէլ Մագիստորսի դէմ (ՍԵԲ. 213)։ Իսկ կայսրը, առանց Հայաստանի կառավարութեան որոշ ձեւ մը տալու, վարչական գործերն ալ առջամապէս թողած էր Թէոդորոս սպարապետին ձեռք, որուն ուղղուած էր նաեւ Դաւիթ Բագաւանցիին բերած հրամանագիրը։ Ներսէսի եւ Թէոդորոսի ձեռքով հրաւիրուած ժողովականներ, տեսին զհրամանս ըագաւորին եւ լուան զբանս փիլիսոփային, բայց չհամակերպեցան եղած առաջարկութեանց, եւ չառին յանձն փոխել ճշմարիտ վարդապետութիւն սրբոյն Գրիգորի ըստ մոտարին Լեւոնի, եւ միակամ հաւանութեամ Ներսէս եւ եպիսկոպոսներ, Թէոդորոս եւ նախարարներ, որոշեցին առնել թղթոյն պատասխանի (ՍԵԲ. 187)։ Այդ թուղթը զոր ճշմարիտ եւ ուղղադաւան կ՚անուանէ Սեբէոբ (ՍԵԲ. 188), ամբողջութեամբ յառաջ բերած է իր պատմութեան մէջ, եւ անհականական չէ կարծել, որ ինքն իսկ անոր խմբագրութեան մէջ մաս ունեցած ըլլայ։ Քանի որ 645-ի ժողովին ներկայ էր (§ 480), հարկաւ 648-ի ժողովին ալ կը գտնուէր, եւ որովպետաւ գրիչի տէր ճանչցուած էր, ինքն եղած կ՚ըլլայ գրողը, եւ այս պատճառով իր պատմութեան մէջ բացառիկ կարեւորութիւն տուած կ՚ըլլայ այդ գրութեան (ՍԵԲ. 188-211)։

« 483. Հայեր և Յոյներ   |   485. Ժողովական Թուղթը »
© Gratun.org