Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

494. Կաթողիկոսը Բացակայ

Հետազննութեան առարկայ է ճշդել, թէ ինչ վիճակ ունէր կաթողիկոսական աթոռը այն վեցամեայ միջմցին, զոր Ներսէս կաթողիկոս անցուց Տայոց առանձնութեան մէջ։ Հայրապետանոցին դատարակ մնալը, ինքնահնար ձեւ մը թելադրած է Չամչեանի, տեղապահութիւն մը կազմակերպելու եւ անգոյ անձ մըն ալ տեղապահ նշանակելու։ Այն բուռն տենդը, որով վառուած են մեր հռոմէադաւան գրիչները՝ իրենց եւրոպական ապաստանարաններուն մէջ, Չամչեանի իրենց գահահորդ ունենալով, զիրենք մղած է Հայոց կաթողիկոսներէն, կամ գոնէ իրենց սիրած անձնաւորութիւններէն հեռացնել հակաքաղկեդոնական եկ հակահռոմէական ձեռնարկները, եւ անոնց պատշաճեցնել իրենց նախասիրած ուղղութիւնը։ Այդ բաղձանքն է որ թելադրած է Յովհան Օձնեցի կաթողիկոսէն վերցնել Մանազկերտի ժո»ովը գումարած ըլլալու, ըստ իրենց, կեղտը, եւ զայն վերագրել ինքնաստեղծ Յովհանի մը, որուն Մանազկերտացի անունն ալ տւած են ժողովին տեղէն առնելով։ Ներսէսի բացակայութիւնն ալ յարմար պարագայ սեպելով՝ այդ միջոցին զետեղած են Յովհան Մանազկերտացին, զայն բարձրացնելով կաթողիկոսական տեղապահութեան, եւ նոյն ժամանակամիջոցին բերելով Մանազկերտի ժողովը (ՉԱՄ. Բ. 351)։ Այլ ամէն պատմագիրներ, Սեբէոս եւ Պատմաբանը գլուխնին, որ Ներսէսի բացակայութիւնը կը պատմեն, եւ անոր ժամանակակիցնր կամ մերձաւորներ են, երբեք տեղապահ մը գտնուած ըլլալը չեն յիշեր, Յովհանի մը գոյութիւնը չեն գիտեր, ժողով մը գումարուած ըլլալը չեն պատմեր, եւ ոչ մի հեռաւոր ակնարկով տարօրինակ գիւտը չեն արդարացներ։ Այդ միջոցին խօսուած Յովհան մը, միայն Մայրագոմեցին է, բայց գիւտին հեղինակը՝ իր Մանազկերտացին անոր հետ ալ նոյնացնել չէ ուզած։ Միւս կողմանէ նկատի առնելով այդ օրերուն Հայաստանի խառնաշփոթ վիճակը, եկեղեցական անկերպարանութւինը, քաղաքական խռովութիւնները, եւ բոլորովին անկարգ կացութիւնը, միտքի հակառակ ալ կու գայ որ տեղապահ մը կարենայ եւեղեցական ժողով գումարել, դաւանական խնդիրներով զբաղիլ, եւ այն ալ ոչ թէ լոկ ազգային եւ ներքին ժողովով մը, այլ Ասորւոց հետ միանալով եւ համաձայնութեան յանգելով։ Աւելցնենք նաեւ որ Յուլիանեանց կամ Երեւութականա խնդիրը, որ Մանազկերտի ժողովին գլխաւոր նիւթը կը կազմէ, տակաւին Հայաստանի մէջ կարեւորութիւն չէր ստացած, եւ արտաքին շփոթներէ հանդարտելով, այս տեսակ խնդիրներով զբաղելու ատենը չէր։ Հետեւաբար Ներսէսի բացակայութեան միջոցը լրացնելու համար մտածուած տեղապահութիւննալ, Յովհաննէս Մանազկերտացին ալ, եւ իրեն ժողովն ալ, հիմնապէս մտացածին գիւտերուն կարգը պէտք է դասել։

« 493. Թէոդորոս Ռշտունի   |   495. Ներսէսի Ընթացքը »
© Gratun.org