Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

495. Ներսէսի Ընթացքը

Երբոր անհիմն եւ կեղակարծ ենթադրութիւնը կը հեռացնենք, կը մնայ որ եղելութեանց մասին բացատրութիւն մը տանք։ Արդ նախապէս պէտք է դիտել, թէ Ներսէս իր ծննդավայր Իշխան գիւղը քաշուելով, ոչ կաթողիկոսութենէ հրաժարեցաւ եւ ոչ պաշտօնը լքեց, որ տեղապահի մը պէտքը զգացուէր։ Արդէն Դըւնայ հայրապետանոցը գրեթէ լքուած էր, Զուարթնոց եկեղեցին եւ բնակարանն ալ աւարտած չէր, կաթողիկոսը պարագայնց բերմամբ երերուն վիճակ մը ունէր, եւ ոչինչ չէր արգիլեր, որ Տայոց Իշխան գիւղէն ալ կարենար իր հայրապետական իշխանութիւնը վարել։ Բաց աստի Ներսէս հայրապետական պաշտօնին եկեղեցական գործերէն չքաշուեցաւ, այլ պարզապէս երկրին քաղաքական գործերուն ղեկավարութենէն ետ կեցաւ։ Մերկաթողիկոսները՝ ամէն ատեն երկրին քաղաքական վարչութեան մէջ մաս ունէին, արքունեաց մէջ գործօն դեր կը վարէն, ինչպէս Ներսէս Պարթեւի եւ Վրթանէսի օրէն ալ ցուցուցած ենք։ Մանաւնդ Հայաստանի երկու բաժիններուն եւ երկու պատութիւններու բաշխուելէն ետքը, կաթողիկոսներն էին, որ երկու մասերը քաղաքական եւ արտաքին յարաբերութիւններով իրարու կցելու միջնորդներ էին։ Ներսէս Իշխանցին ալ, նախկին զինուորական եւ քաղաքագիտութեան վարժ մարդ, իերն պարտք էր սեպած երկրին քաղաքական կացութեամբ զբաղիլ, եւ իրեն որոշ եւ յատուկ ուղղութիւնն ունէր, որուն միշտ ալ հետեւած էր։ Երբ իր ջանքերը յայտնի ձախողութեան մատնուեցան Կոստանդինի երթալովը եւ Մաւրիանոսի փախչելովը, այն ատեն ստիպուեցաւ ասպարէզը թողուլ, որպէսզի գոնէ հակառակ ուղղութիւն ունեցո»ներ, որք յաջողութիւն ունենալ կը կարծէին, ազատաբար գործեն։ Ներսէս ալ վերջէն վերջը իր ուղղութիւնը փոխեց, բայց այս ատենները դեռ այդ զիջողութեան պատրաստուած չէր։ Որովհետեւ իր եւ Թէոդորոսի մէջ տարաձայնութիւնը յայտնի թշնամութեան հասած էր, եւ իրարու մօտենալ անհնար դարձած էր, անոր համար Ներսէս երկուցեալ իմն ի սաստիկ ցասմանէ Ռշտունեաց տեառն (ՅՈՎ. 111), Պոլիս կ՚երթար, եւ այնտեղ ալ չյաջողելով, ասպարէզէ քաշուելէ զատ ուրիշ ճամբայ չունէր, զի իշխանն Ռշտունեաց եւ այլ իշխանքն որընդ նմա՝ անհնարին ցասմասբ գնացեալ էին ի վերա նորա (ՍԵԲ. 224)։ Իսկ առձեռն գործերու հմաար բաւական էր Դուին կամ Վաղարշապատ պաշտօնեայ մը ունեանլ, եւ այսպէս մէկու մը գտոնւելուն նշանն ալ ունինք։ Անաստա Ակոռեցին, սենեկապեպ Ներսիսի կը կոչուի, բառին ընդարձակ եւ պատուաւոր իմաստով, իբր նորա վստահութեան մարդը, որ Ներսէսի մօտն ալ չէր մնար, այլ նորին հրամանաւ շինէր զՍուրբ Գրիգորն, այսինքն Վաղարշապատի Զուարթնոց կաթողիկէն, մինչ էր նա ի Տայս (ՎԱՐ. 70)։Անաստա՝ որ Վաղարշապատ կը մնար, երբ Ներսէս՝ Իշխան գիւղը կը գտնուէր, եւ անոր հրամանները կը կատարէր, ամենայն հաւանականութեամբ եկեղեցիին շինութենէն զատ ուրիշ հրամաններ ալ կը կատարէր, եւ պէտք եղածը Ներսէսի կը հաղորդէր, եւ հրահանգները կ՚ընդունէր։Անաստասին Ներսէսէն ետքը կաթողիոկսանալն ալ նշան մըն է, թէ առաջուց ալ կաթողիկոսարանի գործերուն մէջ գտնուած է։ Ուր որ պատմիչներ յստակ կերպով ինչ ինչ պարագաներ չեն յիշեր, մանր ակնարկներ ալ պատմական դատարկները լրեցնելու կը ծառայեն։

« 494. Կաթողիկոսը Բացակայ   |   496. Նորէն Յունաց Կողմը »
© Gratun.org