Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

499. Այդ Մասին Տեսութիւններ

Վարագայ երեւումին ըլլալիք դիտողութիւններուն առաջինն է, անոր ստուգութիւնը, որ թէպէտ երկու ճգնաւորոներու խօսքին վրայ կը հիմնուի, սակայն ընդհանուր եւ աշխարհաքարոզ աւանդութեամբ հաստատուած է, ինչպէս բոլոր նմանօրինակ եղելութիւնները։ Կը դիտուի նաեւ թէ արդեօք լոկ երեւույթ մըն էր խաչին տեսիլքը, ինչպէս 351 Մայիս 7-ին Երուսաղէմի մէջ տեղի ունեցած երեւումը, զոր Երեւման Խաչին կը տօնենք, թէ ոչ իրական նիւթական Խաչափայտի կտոր մըն էր երեւցածը։ Ինչ ալ կարենայ ըսուիլ տեսիլքին մեկնութեան վրայ, եւ ինչ իմաստ ալ տրուի Սուրբ Նշան կոչման, որով Հայեր սովորեցան անուանել Վարագայ Խաչը, իրական եղելութիւն մըն է, որ Խաչափայտի կտոր մըն էր Վարագայ սուրբ Նշանը, որ Հայոց ազգային բարեպաշտութեան առարկայ եղած է առջի օրէն մինչեւ ցայսօր, եւ որ ցարդ կը պահուի Վանայ մէջ։ Հրաշալի երեւմամբ յայտնուած Հռիփսիմէի Խաչափայտը, նախ պահուեցաւ Վերին Վարագի եկեղեցին, քիչ ետքը շինուեցան Ներքին Վարագի մեծ վանքը եւ Ս. Նշանի եկեղեցին, եւ հոն փոխադրուեցաւ Խաչափայտի մասունքը։ Իսկ 1021-ին Սենեքերիմ Արծրունի Վասպուրականի թագաւորը, միասին Սեբաստիա փոխադրեց, եւ Ս. Նշան վանք մըն ալ շինեց, բայց 1026-ին նորա մահուընէ ետքը նորէն Ներքին Վարագի եկեղեցին տարուեցաւ։ Իսկ 1651-ին Խոշապի բռնապետներ Չոմար եւ Սիւլէյման՝ վանքին կողոպուտին հետ յափշտակեցին, բայց անոնց արագ եւ չարաչար մահուընէ ետքը, յաջորդնին Իպրահիմ ետ դարձուց 1655-ին, եւ այս անգամ Վանեցիք, ապահովութեան համար քաղաքին Ս. Տիրամայր եկեղեցին գրին, որ այնուհետեւ սկսաւ Ս. Նշան կոչուիլ։ Խնդիր է նաեւ թէ ինչպէս կրնար 300-ին բուն Խաչափայտի կտոր մը գտնուիլ Գայիանէի մօտ, մինչ Խաչափայտին գիւտը 327-ին տեղի ունեցաւ Հեղինէ դշխոյի ձեռքով։ Այդ բանին մեկնութիւնը կու տայ աւանդութիւն մը, որ կ՚ընդունի, թէ առաքեալներ, եւ յատկապէս Յակոբոս Տեառնեղբայր՝ Երուսաղէմի առաջին եպիսկոպոսը, կրցած էր Յիսուսի Խաչափայտէն մաս մը ձեռք անցնել։ Ուրիշ աւանդութիւն մըն ալ կայ, թէ Կղոդիոս կայսեր ամուսինը, Պատրոնիկէ դշխոն, որ Յակոբոս Տեառնեղբօր ալ ժամանակակից է, Երուսաղէմ եկած եւ Խաչափայտէն մաս մը ստացած էր, եւ այս կտորէն եղած կ՚ըլլայ Գայիանէի կամ Հռիփսիմէի մասունքն ալ (ԽՈՐ. 298), որ երկար ատեն Վարագայ ժայռերուն մէջ պահուած, եւ վերջապէս հրաշալի կերպով յայտնուած է։ Ամէն առթի մէջ, այսչափով գոհ կը մնայ ազգային աւանդական բարեպաշտութիւնը։ Հայ Եկեղեցին ալ յատուկ շարականով պատուած է տօնը, որուն հեղինակը յայտնի չէ, բայց Վարագը միայն Հարց շարականին մէջ յիշուած է, երբ Օրհնութիւն շարականին մէջ բնաւ Վարագի ակնարկ չկայ, մինչեւ իսկ Ցնծացաւ Երուսաղէմ խօսքերը կրնան ուղղակի Երուսաղէմի երեւումին վրայ առնւիլ։ Տեսիլքին նշանակութեան գալով, խորհրդաւոր էր Խաչին փառաւորութիւնը, երբ Խաչի հակառակորդներուն ձեռքէն ազատուելու զգացումներով կ՚ուրախանային Հայերը, եւ խնդութեամբ կ՚երգէին, Որ ետուր զէն ընդդէմ թշնամւոյն, պահպանեա սովաւ զհաւատացեալս (ՇԱՐ. 513)։

« 498. Վարագայ Խաչը   |   500. Ծիծառնիկ և Վարձի »
© Gratun.org