Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

500. Ծիծառնիկ և Վարձի

Խաչափայտի ուրիշ մասունքի պատմութիւն մըն ալ կա յիշէ Մամիկոնեան իր գիրքին մէջ։ Երբոր Հերակլի ատեն Խաչափայտը Հայաստանի ճամբով գերութենէ կը դարձուէր (§ 461), Երիզայի մէջ սպասաւոր մը մաս մը կտրելով փախած ատեն կը բռնուի ու կը գլխատուի, իսկ կտրուած կտորը կը տրուի Յովհաննէս Կեսարիոյ եպիսկոպոսին։ Քիչ ետքը Վահան Կամսարական 36000 դահեկանի կը ստանայ զայն նոյն Յովհաննէս եպիսկոպոսէն, եւ Գլակայ Ս. Կարապետին եկեղեցին դարանի մը մէջ կը զետեղէ։ Վեց տարի ետքը Գորգ Շատախօս, իշխան Արջուց, Ծիծառնիկ անուն Տարոնցիի մը ձեռօք Խաչափայտը գողնալ կու տայ, եւ Արջք, կամ Սասունի Շատախ գաւառը բերելով, յատուկ շինուած եկեղեցիի մէջ կը պահէ։ Ներսէս կաթողիկոս Տարոն կու գայ Խաչափայտի ուխտին, եւ Վահանի հետ Գլակ երթալով զայն իր տեղը չեն գտներ։ Եօթնօրեայ սուգէ ետքը, տեսիլքով կ՚իմանան Արջք տարուած ըլլալը, եւ հոն կ՚երթան, Ծիծառնիկը եւ իրեն գողակից լուսարար կրօնաւորը կը պատժեն, Գորգ իշխանէն հարիւր հազար դահեկան տուգանք կ՚առնեն, իսկ Խաչափայտը ետ չեն դարձներ, այլ Արջուց եպիսկոպոսին պահպանութեան կը յանձնեն, Գլակէ աւելի ապահով գտնելով Արջուց բերդը, եւ եօթը քահանաներ կը նշանակեն նոյն Խաչափայտի եկեղեցիին, որ Ծիծեռնայ Ս. Խաչ անունը ստացաւ (ՄԱՄ. 54)։ Մամիկոնեան Հայ թիւին 130 տարին՝ իբր եղելութեան թուական կու տայ, որ կը համեմատի 681 տարւոյն, երբ այլեւս Ներսէս չի կրնար կենդանի եղած ըլլալ։ Եթէ այստեղ ալ ՃԼ թուականին գրչագրութիւնը ուղղելով ՃԸ կարդանք, յարմարագոյն թւական մը ունեցած կ՚ըլլանք 659-ին, երբ իրօք Ներսէս ամէն կողմ շինութիւններ եւ բարեկարգութիւններ կատարել սկսած էր։ Կաթողիկոսներու յաջորդութեան մասին, Մամիկոնեան ճիշդ թիւը տուած է, երբ Ներսէսի համար կ՚ըսէ թէ քսանեւիններորդ էր ի սրբոյն Գրիգորէ (ՄԱՄ. 56), որ ճշդիւ կը պատասխանէ մեր ալ կազմած գաւազանագիրին, եւ կ՚արդարանայ Յովհան Բագարանցին կաթողիկոսաց ցուցակէն դուրս ձգելնիս (§ 389)։ Ուրիշ Խաչի մասունքի յիշատակ մըն ալ ունինք այդ միջոցին, որ կը պահուի եղեր Շիրակայ Դպրեվանքը, որուն առաջնորդն էր Բարսեղ Ճոն վարդապետը, եւ մասունքն ալ Ճոնեանց Խաչ կը կոչուին եղեր։ Արաբական արշաւանքներու ատեն Սարգսի Ճոնեանց վարդապետ՝ մասունքը Դպրեվանքէն կը հեռացնէ ապահովելու համար, եւ մինչեւ Վրաստան կը տանի, Վարձիոյ վանքը։ Դեմետր Վրաց թագաւորի կինը, ուրկութեամբ հիւանդացած, անոր կը դիմէ Տիմոթէոս վարդապետի մը ժամանակ եւ բժշկութիւն կը գտնէ, եւ անկէ ետքը Վրացիք իրենց կը պահեն վարձիոյ Խաչափայտը եւ Հայերուն չեն դարձներ (ՎԱՐ. 69)։

« 499. Այդ Մասին Տեսութիւններ   |   501. Արաբացւոյ Կողմը »
© Gratun.org