Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Գ. Իշխանցի

501. Արաբացւոյ Կողմը

Ներսէսի նորէն ողջունած յունական դրութիւնը, եւ իրեն զգացած խնդամիտ գոհունակութիւնը՝ երկար տեւողութիւն չունեցան, եւ երկիրը նոր փոփոխութիւն կրեց Մուավիէի խալիֆա կամ ամիրապետ հռչակուելէն ետքը 661-ին սկիզբները։ Մուավիրէ զինուորական ձիրքերու հետ քաղաքագէտի հմտութիւններն ալ կը միացնէր, որով արաբական տիրապետութեան կերպարանը բոլորովին փոփոխեց։ Մինչեւ այն ատեն արշաւանքներ եւ ասպատակներ էին անոնց յաղթութիւնները, Մուավիէ կանոնաւոր կառավարութեան ձեւը մտցուց, եւ զօրաւոր կամքով ու ճարտար միջոցներով իրականացուց իր նպատակը։ Այստեղ պէտք է նկատել, թէ Մուավիէ խալիֆա հռչակուելէն ալ առաջ, թէ ոչ իրաւապէս, գոնէ իրապէս տէր եւ իշխան էր Ասորոիքի եւ շրջակայից մէջ Արաբացւոց երկիրներուն։ Օսման իննսնամեայ ծերունի մըն էր, եւ Ալի հեռաւոր Պարսկաստանի մէջ մնացած էր, Մուավիէի բանակին հրամանատարը ու երկրին ալ կառավարիչն էր, ուստի կանխաւ գործադրել սկսած էր իր նպատակը, զոր լրացուց երբ Ալիին սպանուելովը անհակառակ թագաւորեց, իբր խալիֆա կամ յաջող Մուհամմէտի։ Այդ միջոցին Համազասպ Մամիկոնեան կը մեռնէր երեք տարի կուրապաղատութիւն վարելէ ետքը, եւ երկիր գլուխ եւ կառավարիչ մը տալու խնդիրը կը բացուէր։ Բնական կերպով պէտք էր դիմէին Կոստանդին կայսեր՝ նոր կուրապաղատ մը անուանել տալու համար, եւ նախարարներ խորհուրդի կը գումարուին Ներսէսի մօտ։ Կը քնենն ու կը կշռեն, կը խորհին ու կը վիճին, եւ վերջապէս նախնտրելի կը դատեն, նորէն Յոյներէն հեռանալ եւ Արաբացւոց դառնալ։ Մուավիէի բռնած դրութիւնը զիրենք կը քաջալերէ, Յունաց տկարութիւնը եւ կրօնական հալածանքը զիրենք կը թուլցնէ։ Վերջապէս Ներսէս կաթողիկոս ալ մանկութենէ յունասէր, կրթութեամբ յունական, եւ քսան տարիէ ի վեր ամենայն պնդութեամբ յունամիտ քաղաքականութիւնը պաշտպանող մը, կեանքին վերջին օրերուն, նա ալ իր համոզումը կը փոխէ, եւ կը հաւանի ամիրապետէն ուզել երկրի նոր կառավարիչը։ Այդ որոշման մէջ իր կշիռը ունեցաւ Արաբացւոց վրիժառութեան երկիււղը, որոնք Հայերուն Յունաց կողմը դառնալուն առթիւ 1775 պատանդները (§ 493), սուրէ անցուցած էին միայն 22 հատին խնայելով (ՍԵԲ. 237), եւ նորանոր վտանգներ ալ կը սպառնային (ՂՆԴ. 33)։ Այդ համաձայնութեան վրայ հայրապետն Ներսէս հանդերձ նախարարօք Հայոց, հայցէ ի Մաւեայ ամիրապետէ որ Հայաստանի իշխան եւ կառավարիչ անուանուի, Գրիգոր Մամիկոնեան (ՅՈՎ. 144), Համազասպի եղբայրը (ԱՍԸ. 100), որ կանուխէն պատանդ տարուած էր Դամասկոս։ Մուավիէ լուրջ երեսօք զխնդիրն կատարեալ, կու տայ Գրիգորի իշխանական աստիճանը, եւ առնէ զնա հրամանատար Հայոց (ՅՈՎ. 144), հարկ մըն ալ նշանակելով Հայոց վրայ (ՂՆԴ. 33)։ Միեւնոյն ժամանակ Փոքր Հայոց կուսակալ Շապուհ նախարարն ալ, իր ուղղութիւնը կը փոխէ եւ Արբացւոց հպատակութիւնը կ՚ընդունի (ՉԱՄ. 358)։

« 500. Ծիծառնիկ և Վարձի   |   502. Ներսէսի Մահը »
© Gratun.org