Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Իսրայէլ Ա. Ոթմսեցի

508. Նախընթացն ու Ժամանակը

Անունէն աւելի բան մը չեն աւանդեր պատմիչները Անաստասի յաջորդին վրայ։ Մենք կը յիշենք թէ Ներսէսի օրով գումարուած, 654 տարւոյ ժողովին մէջ երկու Իսրայէլ եպիսկոպոսներ կային, մէկը Տայոց եւ միւսը Վանանանդայ (§ 480), եւ երկուքէն մէկը շատ լաւ կրնայ ըլլալ 667-ին կաթողիկոսական աթոռ բարձրացողը։ Միւս կողմէն դիտած ըլլալով թէ Հայոց վիճակներուն եպիսկոպոսները սովորաբար գաւառին բնիկներէն առնուած, եւ տեսնելով որ Իսրայէլ կաթողիկոսի ծննդավայր կը ցուցուի Ոթմուսը, որ Վանանդ գաւառի գիւղ մըն է, մենք դժուարութիւն չենք գտներ Իսրայէլ Վանանդայ եպիսկոպոսը Իսրայէլ Ոթմսեցի կաթողիկոսին հետ նոյնացնել։ Նորա պաշտօնավարութեան տեւողութիւնը Պատմաբանը 10 տարի ըսած է (ՅՈՎ. 118), եւ շատեր կը կրնեն նոյն թիւը, եւ մեզմէ առաջիններն ալ նոյն ընդունած, թէպէտ կը տեսնենք որ քանի մը ցուցակագիրներ միայն 6 տարի կու տան, որ հաւանաբար գրչագրութեան սծալանաց կը վերագրուի, ինչպէս նաեւ Իսրայէլ անունին մը Եղիշէ (ԿԱՆ. 159) եւ Անեցիին մօտ Եղիա գրուած լինելը (ՍԱՄ. 84), մինչ Եղիան աւելի ուշ կաթողիկոս եղած է, ինչպէս Անեցին ալ յիշած է (ՍԱՄ. 85)։ Այս հաշուով Իսրայէլի կաթողիկոսութիւն հարկ կ՚ըլլայ դնել 667-ին մինչեւ 677 (§ 64)։ Իր ժամանակին բնաւ դաւանական խնդիր յուզուած ըլլալուն յիշատակութիւն մը չունինք, որ առիթ ընծայէր մէկ կամ միւս կողմ համաձայնութիւն յայտնելու, եւ կամ Յունաց հետ հաղորդակցութեան առիթ ունենալու։ Ուստի ձրի խօսք մը կը գտնենք Սակս ժողովոց գրուածին յայտարարութիւնը Եզրի յաջորդող կաթողիկոսներուն վրայ, ինչպէս Անաստասի վրայ խօսած ատեննիս ալ բացատրեցինք (§ 508)։ Ինչ որ իբր պատմական եղելութիւն կրնանք ընդունիլ միայն այն է, թէ այդ կաթողիկոսներուն ժամանակ ալ մաս մը վիճակներ, որք Յունաց կայսերութեան ներքեւ կը մնային, յունական ազդեցութիւն ալ կը կրէին, եւ այս ու այն եպիսկոպոսներ, այս ու այն պատճառով բռնադատուած կամ հրապուրուած, դաւանական կամ ծիսական կերպով Յոյներու հետ կը համաձայնէին, եւ անոնց առաջարկութեանց կամակատար կ՚ըլլային։ Բայց այսչափ հնար չէ հաստատել, թէ Հայոց Եկեղեցին, որուն կեդրոնն ու կաթողիկոսը յունական տիրապետութենէն դուրս արաբական ազդեցութեան եւ հպատակութեան ներքեւ կը գտնուէին, յունական եկեղեցւոյն դաւանութիւնն ու ծէսերը ընդունած, եւ Հայ Եկեղեցւոյ հնաւանդ դաւանութենէն օտարացած ըլլան։

« 507. Անաստասի Մահը   |   509. Քաղաքական Կացութիւն »
© Gratun.org