Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Իսրայէլ Ա. Ոթմսեցի

509. Քաղաքական Կացութիւն

Քաղաքական եղելութեանց գալով, Իսրայէլի բովանդակ կաթողիկոսութեան ժամանակ ամիրապետ եղած է Մուավիէ, որով նորանոր դիպուածներու առիթներ չեն եղած, եւ մինչեւ վերջը խաղաղական կառավարութեան ոճը շարունակած է։ Մուավիէ բոլոր իր ճիգը թափած է ամիրապետութիւնը ընտրողական ձեւէն ժառանգական ձեւի վերածելու, եւ այդ նպատակին արգելք եղողները զսպելու կամ ջնջելու։ Այդ կերպով իսլամական իշխանութիւնը, որ Մուհամմէտէ մինչեւ Մուավիէ ընտրեալ խալիֆաներ ունեցած էր, կատարելապէս կրօնական դրութեամբ, Մուավիէով ժառանգական դարձաւ Իւմեանց հարստութեան մէջ, եւ քաղաքական պետութեան ձեւը ստացաւ։ Յունաց կողմէն ալ Իսրայէլ նեղուելու առիթ չունեցաւ։ Երբոր ինքն պաշտօնի անցաւ Կոստանդին Հերակլեան կամ արտաքիններու գործածական անունով, Կոստաս Բ. կայսրը, թէ Արաբացիներէն եւ թէ Ալաւներէն նեղուած՝ Կոստանդնուպոլիսը թողած, եւ ՀԻՆ Հռոմի մէջ հաստատուելու համար Իտալիա անցած էր, բայց այնտեղ ալ Լոնգոբարդացիներու յարձակումներէն վախնալով՝ Սիկիլիոյ Սիրակուսա քաղաքը շուայտութեանց տուած էր ինքզինքը։ Այնտեղ 668-ին Կոստանդին բաղնիքի մէջ սպաննուեցաւ Անդրէաս ծառային ձեռքով, իսկ Մժէժ Գնունի, որ անոր հետ կը գտնուէր իբրեւ զօրապետ, առիթ գտաւ կայսր հռչակուելու։ Սակայն սպաննուած կասյեր որդին՝ Կոստանդին Դ. Պոգոնատ, այսինքն է Մօրուեղ, որ Կոստանդնուպոլիս կը մնար, օրինաւոր ժառանգ ճանչցուեցաւ, եւ կայսերութեան տէր եղաւ։ Մժէժն ու անոր կուսակիցներն ալ ձերբակալեց ու սպաննեց, բայց կայսրութիւնը հանդարտութիւն չգտաւ արտաքին թշնամիներուն երեսէն։ Արաբացիք 672-ին մինչեւ Կոստանդնուպոլսոյ դուռները հասան, եւ ծովէն ու ցամաքէն եօթը տարի շարունակ մայրաքաղաքին դէմ պատերազմեցան, բայց զայն չկրցան գրաւել, որովհետեւ ամառուան ամիսները յարձակումներ ընելով ձմեռները ետ կը քաշուէին, եւ Յոյներ դիւրութիւն կ՚ունենային իրենց վնասները դարմանել եւ պատրաստութիւնները զօրացնել։ Կոստանդին Դ. որ զինուորական կարողութեան տէր անձ մը յայտնուեցաւ, կրցաւ այդ պարագաներէն օգտուիլ եւ վերջնական յաղթութեան յանգիլ, նորէն կայսրութեան սահմանները ընդարձակել եւ անոր ազդեցութիւնը տարածել։ Բայց անկէ առաջ Իսրայէլ կաթողիկոս վախճանեցաւ 677-ին որով նա իր ժամանակին մէջ յունական գործունէութեան հետ շփուելու եւ անոնց բռնադատութիւններէն ալ նեղուելու առիթ չունեցաւ։ Հայեր արաբական հովանաւարութեան ներքեւ հանդարտիկ օրեր վայելեցին իջոց մը, եւ Գրիգոր Մամիկոնեան Մեծ-Հայոց եւ Շապուհ նախարար Փոքր-Հայոց մէջ փոքրիշատէ կանոնաւոր, եւ ժամանակին ներածին չափ աշխարհաշէն իշխանութիւն վարել, մինչեւ որ նորէն բորբոքեցան յունական եւ արաբական մրցակից պատերզամներ Հայաստանի վրայ, եւ Հայեր նորէն անտանելի աղէտներու մատնուեցան։ Իսրայէլի կաթողիկոսութեան տասնամեայ միջոցը փակելով չենք կրնար ոչ նորա թաղման տեղը ճշդել, եւ ոչ ալ իր անձին ու նկարագիրին վրայ կատարեալ կերպով տեղեկութիւններ աւելցնել։

« 508. Նախընթացն ու Ժամանակը   |   510. Նախընթացն ու Ժամանակը »
© Gratun.org