Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

511. Արաբացիք և Լեռնականք

Հազիւ թէ Սահակ աթոռ կը բարձրանայ, եւ ահա առաջին յարձակում մը տեղի կ՚ունենայ Արաբացւոց կողմէն Բառաբա անուն զօրավարի մը առաջնորդութեամբ, որ Հայաստանէն անցնելով Վրաց իշխան Ներսէհի վրայ կ՚երթայ, բայց չի յաջողիր եւ փախստական կը դառնայ (ՅՈՎ. 118), երթալուն եւ դառնալուն անհնարին վնասներ հասցնելով հայկական գաւառներուն։ Այդ յանկարծական յարձակման ուրիշ պատճառ մը չենք գտներ, բայց եթէ 679-ին Արաբացւոց վերջնապէս յաղթուելով Կոստանդնուպոլսէ ետ դառնալնին։ Մայրաքաղաքին եօթնամեայ պաշարումը վերջացաւ արաբական տորմիղին սպառսպուռ ջնջուելովը յունական հուր կոչուած նորագիւտ կրակին զօրութեամբ, որ ջուրի վրայ ալ կ՚այրէր։ Ասոր վրայ բանակն ալ պարտաւորուեցաւ դառնալ, եւ Յոյներ հետապնդելով սաստիկ ջարդ տուին, այնպէս որ Արաբացիք պարտաւորուեցան երեսնամեայ խաղաղութիւնկնքել, տարեկան 30,000 ոսկի ու 50 արաբացի նժոյգ վճարելով, եւ 50 նշանաւոր գերիներ դարձնելով (ԼՊԱ. 499)։ Այս յաղթութիւնը, սիրտ տուաւ Յոյներուն, կայսրութեան կենդանութիւնը վերանորոգեց, եւ Արաբացւոց ներքեւ յակամայից հպատակած քրիստոնեաները՝ նշկահելու քաջալերից, եւ այս պիտի ըլլայ Վրաց դէմ ուղղուած արաբական արշաւանքին պատճառ, քանի որ Վրացիներ Յունաց հետ կապուած էին կիւրիոնի ատենէն։ Իսկ Հայոց դէմ ուղղակի բան մը յիշուած չէ այս անգամ, քանի որ Հայեր չէին համարձակած տակաւին Արաբացւոց հետ յարաբերութիւնները խզել, եւ Պատմաբանը, Գրիգոր Մամիկոնեանի մահուան հետ կը յարակցէ Հայաստանի խռովութեանց սկզբնաւորութիւնը (ՅՈՎ. 119)։ Հիւսիսային լեռնականներ, որոնց անունը միշտ տարբեր կերպով կը յիշուի՝ առաջնորդող ցեղին անունին համաձայն, մեծ արշաւանք մը կազմակերպեցին Հայաստանիվրայ յեօթներորդում ամի աթոռակալութեան Սահակայ (ՅՈՎ. 119), մինչ Ասողիկ կը գրէ ի հինգերորդ ամին, եւ ի հարիւր երեսուն թուին (ԱՍՈ. 101)։ Այդ բացատրութիւնները կու տան 684, 682 եւ 681 թուականները, Անեցին ալ 682 տարին կը նշանակէ (ՍԱՄ. 84), եւ յարմարագոյն կը գտնենք այդ թուականը, Պատմաբանին օրինակին մէջ Ե եւ Է թուատառերու գրչագրական սխալանք ենթադրելով։ Յարձակողները կը կոչուին Խազիրք, որոնց դէմ ելաւ Գրիգոր հայագունդ բանակով, եւ ինքն ալ նոյն պատերոզմին մէջ սպաննուեցաւ։ Գրիգոր պաշտօնի անցեր էր Ներսէսի վերջին տարին 661-ին (§ 501), անկէ մինչեւ իր մահը 20 տարիներ անցած կ՚ըլլան, եւ չ՚արդարանար Անեցիի եւ Կիրակոսի միայն ամս տասն պաշտօնավարութիւն տալը (ՍԱՄ. 84, ԿԻՐ. 35)։ Խազիրներու արշաւանքը կրնայ մեկնուիլ, իբր Արաբացւոց դէմ ուղղուած յարձակում մը, որով Գրիգոր Մամիկոնեան Արաբացւոց նպաստաւոր նպատակով գործած կ՚ըլլայ մինչեւ իր կեանքին վերջը։

« 510. Նախընթացն ու Ժամանակը   |   512. Խառնակ Միջոց »
© Gratun.org