Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

513. Յունաց Ուղղութիւնը

Գրիգոր Մամիկոնեանի մահուընէ մինչեւ Յուստինիանոսի յարձակունը, 682 է մինչեւ 688, վեց տարիները, ամենայն հաւանականութեամբ պէտք է կէս առ կէս բաժնել Աշոտ Բագրատունիի եւ Ներսէհ Կամսարականի իշխանութեանց վրայ, հետեւելով պատմագիրներուն մեծամասնութեան տուած տեղեկութեանց։ Թերեւս եռամեայ պայմանաժամով ինչպէս իշխանապետ փոփոխելու սովորութիւն մը կար, թէպէտ պատմագիրներ չեն յիշեր, բայց առանց այդ դրութեան զարմանալի կը դառնայ ամենուն ալ միակերպ երեք տարի պաշտօն վարելը։ Կառավարութեան վիճակը հանդարտ էր այդ միջամտելու դիւրութիւն չունէին, Յոյները առաջ մղուելու պատճառ չունէին, քանի որ 30 տարւոյ համար խաղաղութեան դաշինք կնքած էին 679-ին, որ մինչեւ 709 պէտք էր շարունակեր։ Հայեր, երկու կողմերուն ձանձրութիւններէն անզբաղ, կրնային իրենց ներքին գործերով զբաղիլ արտաքիններու հետ հաշտ ընթացք մը բռնել, Արաբացւոց հարկը վճարելով, թէպէտ այն շատ թեթեւ չէր, եւ Յոյներուն կրօնական բռնադատութիւններէն ազատ մնալով։ Դաւանական խնդիրներուն գալով, տեսանք արդէն որ ատեն մը մերձաւորութեան նշանները սկսած էին շատնալ, եւ դիւրութեամբ հոգեւոր հաղորդակցութիւններ կը հաստատուէին երկու եկեղեցիներուն մէջ։ Ասոր պատճառւ եթէ մասամբ քաղաքական էր, Յունական կայսրութեան հովանաւորութիւն շահելու նպատակով, եւ Հայաստան արշաւող կայսրներուն ճնշումներով բռնադատուելով, մասամբ ալ եկեղեցական էր, վասնզի Հերակլի կայսրութեան սկիզբէն, մինչեւ Կոստանդին Պոգոնատի 12-րդ տարին, որ է ըսել 610-էն մինչեւ 680, Յունաց եկեղեցին իր թունդ քաղկեդոնիկ ուղղութիւնը մեղմացնելով, միակամեայ դաւանանքի կը հետեւէր, զոր պատրիարքներով ու ժողովներով ընդուներ էր, իրեն համակարծիք ունենալով Աղեքսանդրիոյ եւ Հռոմայ աթոռներն ալ։ Այդ պարագան մեծ դիւրութիւն կ՚ընծայէր Հայոց, աւելի համարձակութեամբ Յոյներու հաղորդակցութեան հաւանելու, երբ քաղաքական շարժառիթներ ալ նոյն կը թելադրէին։ Այդ դիտողութիւնը ըրինք արդէն, Եզր կաթողիկոսի Հերակլ կայսեր հետ (§ 467), եւ Ներսէս կաթողիկոսի Կոստանդին կայսեր հետ հաղորդակցութիւնները (§ 490) պատմած ատեննիս, քանի որ երկու կայսերներն ալ ջերմ միակամեաներ էին, եւ Կոստանդին Պոգոնատն ալ նոյն ուղղութիւնը կը պահէր, մինչեւ որ անկէ հեռանալու պէտքը զգաց։ Հեռակլ ու Կոնստանդին կայսրութեան զօրութիւնը կը տեսնէին Արեւելեան ազգութիւները իրենց հետ կապակցելուն մէջ, իսկ ազգերը միաբնակներ եւ հակաքաղկեդոնիկներ էին։ Ցոյներ չկարենալեվ այլեւս իրենց 553-ի ժողովին հակառակ Քաղկեդոնը մերժել, խորհեցավ զայն մեղմացնել միակամեայ դրութեամբ, որպէս զի Արեւելեան ազգերը շահին։Բայց Կոստանդին Պոգոնատ, տակաւ Արեւելեաններէն յոյսը կտրեց, եւ սկսաւ Արեւմտեաններէն յուսալ իր կասրույթեան պէտք եղած օգնութիւնը, անոր համար միակամեայ դաւանութենէն հրաժարեցաւ, եւ նորէն զուտ ու թունդ քաղկեդոնականութեան դարձաւ։ Այս եղաւ 680-ի ժողովին շարժառիթը, որ Կոնստանդնուպոլսոյ Երրորդ, եւ տիեզերական վեցերորդ կը կոչուի Ցոյներէն եւ Լատիններէն։

« 512. Խառնակ Միջոց   |   514. Կ. Պոլսոյ Գ. Ժողովը »
© Gratun.org