Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

517. Դարունից Եկեղեցին

Աշոտի շինարար արդիւնքներում կարգին յատկապէս կը յիշուի Դարունից եկեղեցին, Բագրատունեաց հայրենական դամբարանը, ուր թաղուած էին Սմբատ Խոսրովշում (§ 445) եւ որդին Վարազտիրոց (§ 477)։ Աշոտ ուզեց փայլ մը աւելցնել իր նախնեաց յիշատակին, եւ այս նպատակաւ նա շինէր զեկեղեցին Դարունից յիւրում ոստանին (ՂՆԴ. 37), այն է Կոգովիտ գաւառի գլխաւոր քաղաքը, այժմեան Պայազիտի բերդը, որուն ստորոտը կը մնայ Դարոյնք գիւղը, ինչպէս ստուգուած ալ է, արձանագրութեան մը կոտորակի վկայութեամբ (ԱՐԱ. 506)։ Դարունից եկեղեցին նուիրուեցաւ յանուն Ամենափրկչին, որովհետեւ անոր մէջ զետեղուեցաւ Յիսուսի Փրկչի կենդանագրեալ պատկերը, ի մտիցն արեւում բերուած (ՂՆԴ. 37)։ Պատմութիւնը մանրամասնօրէն կը յիշէ, թէ պատկերը ճարելու համար Աշոտ իր որդին Սմբատը Կոնստանդնուպոլիս ղըրկեց, եւ կայսր Յուստինիանոս, ուզելով բարեացակամութեան նշան մը տալ, ընտիր պատկեր մը նուիրեց անոր, եւ որդւոյն ալ պատուոյ աստիճան շնորհելով դարծուց Հայաստան։ Այդ եղելութիւնը բացատրուած է Զորս ըստ պատկերի շարականին մէջ, որ ինչպէս Վարդան յայտնապէս կը գրէ, գրուած եւ երգւած է Դարունից Ամենափրկիչ եկեղեցւոյն նաւակատիքին առթիւ, բայց չենք համարձակիր պնդել թէ ինքն Աշոտ ի նաւակատիսն երգեաց (ՎԱՐ. 71), չգիտնալով Աշոտի գրական արժանիքը։ Շարականին բացատրութիւնները քերթողական զարդարուն ոճով են գրուած, որով նորերէն ոմանք առթիւ ունեցան անոր մէջ դաւանական բարձր իմաստներ տեսնել։ Երրորդ տունին մէջ ըսուած է, Կեցո՛ զորդի ծառայի քոյ, զոր ի Հռոմայ գահիցն վերապտուեցեր, ուր եդին զվէմն հաւատոյ հիման սուրբ եկեղեցւոյ (ՇԱՐ. 502)։ Այդ շարականին մէջ, ծառայ՝ Հայոց Եկեղեցին մեկնուեցաւ, որդի՝ Գրիգոր Լուսաւորիչ եղաւ, Հռոմայ գահ՝ եղաւ պապութիւնը, վերապատուեցեր՝ կաթողիկոսական իշխանութիւնը, վէմն հաւատոյ՝ Պետրոս առաքեալ, եւ հիմն սուրբ եկեղեցւոյ՝ հռոմեադաւան վարդապետութիւնը։ Մինչ Աշոտ կը յիշէ իր որդւոյն՝ Նոր Հռոմի Բիւզանդական կայսերութենէն պատիւ ստանալը, եւ Կոստանդնուպոլիսն ալ կը գովաբանէ, իբր տիեզերական ժողովի գումարման տեղը, ակնարկելով անշուշտ 381-ի ժողովին, որովհետեւ նշան մը չունինք 680-ի ժողովին պատշաճեցնելու։ Շարականին ամբողջութիւնը Դարունից եկեղեցւոյն եւ պատկերին պատկանիլը, միւս կտորներէն ալ յայտնի կ՚ըլլայ, թէ շնորհես մեզ կենաց տուող՝ զկենդագիր քո ծառայական կերպի, թէ զնորոգեալն ի մէջն զտաճարս ընկալ քեզ ի բնակութիւն, եւ թէ հիմնափայլեցեր զփառս տանց այս, վերջինս քան զառաջինն (ՇԱՐ. 502)։ Մեր հռոմէադաւան ազգայինք, որ իրենց նպաստաւոր անհերքելի փաստ մը կը նկատէին այդ շարականը, այլեւս իրենք ալ հասկցած են թիւրիմացութեան ինկած ըլլալնին (ԱՐԱ. 496)։ Դարունից պատկերը յետ ժամանակաց Հաւուցթառայ վանքը, եւ անկէ Էջմիածնի աթոռը փոխադրուած է։

« 516. Յունաց Արշաւանքը   |   518. Յոյն-Արաբ Պատերազմներ »
© Gratun.org