Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

518. Յոյն-Արաբ Պատերազմներ

Աշոտ իր իշխանութեան չորրորդ տարին պարտաւորուեցաւ պատերազմի ելլել Պարսկաստանի կողմէն եկող արշաւանքին դէմ, որք առաւելապէս կը նեղէին Խրամ ու Ջուղայ քաղաքներուն, եւ Խոշակունեաց գաւառին կողմերը, զարսն հարկապահանջութեամբ խոշտանգէին. եւ զկանայսն զազրալից պղծութեամբ խորհէին խայտառակել (ՂՆԴ. 38)։ Այդ ասպատակին թուականը պէտք է դնել 692-ին, երբ տակաւին Պարսկաստանի կողմը կ՚իշխէր Մոզապ, Արարցի երեք մրցակից խալիֆաներէն մէկը, որ 694-ին սպաննուեցաւ (ՎԵՐ. 307)։ Այդ միջոցին տակաւին Ապտիւլմելիքի գունդերը Հաճաճ զօրավարի հրամանատարութեամբ, Մոզապի դէմ կը պատերազմէին, եւ որովհետեւ յարեւելից հարաւոյ Տաճիկ զօր եկեալ կը յառաջէր (ԱՍՈ. 102), դժուար է յարձակումը Ապտիւլմելիքի գունգերուն վերագրել, որոնք Ասորիքէ, այսինքն է յարեւմտից կու գային։ Ըստ այսմ պէտք է Մոզապի կողմէն կարգագրուած ասպատակութիւն մը ընդունիլ 692-ի արշաւանքը։ Աշոտ նախ կրցաւ ցրուել ասպատակող բանակը, բայց Հայերն անխորհրդաբար դարձեալ յաւարն՝ թուլացան ի հետոց նոցա, եւ թշնամին առիթ գտաւ նոր յարձակում մը ընել Աշոտի շուրջը մնացող պզտիկ գունդին վրայ։ Աշոտ մահացաւ վէրք ստանալով՝ հազիւ կրցաւ Կոգովիտ դառնալ եւ մահիճ ինկաւ, իր ոստանին մէջ մեռաւ, եւ Դարոյնքի մէջ թաղուեցաւ (ՂՆԴ. 39)։ Աշոտի մահուամբ երկրին կացութիւնը փոխուեցաւ, նորէն Արաբական կողմը սկսաւ զօրանալ, ոմանք ի Հայոց իշխանաց անձնատուրք եղեն զօրացող կողմին, որով Յունական ազդեցութիւնը կը տկարանար։ Յուստինիանոս այս անգամ պարտաւորուեցաւ անձամբ գործի գլուխ անցնիլ, եւ առաջին տիրապետութենէն հաշուելով ի գալ չորրորդ ամին, հզօր բանակով Հայաստան եկաւ, եւ մինչեւ Արարտակ լեռը յառաջացաւ (ԱՍՈ. 102), որ ուրիշ տեղ յիշուած անուն մը չէ, եւ անտեղի չէր ըլլար Արարատ կարդալ։ Այստեղէն երեք թեւերու բաժնեց իր գունդերը, Հայոց եւ Վրաց եւ Աղուանից կողմերը կատարելապէս նուաճելու եւ հնազանդեցնելու համար։ Միանգամայն յիշեալ երեք երկիրներու իշխաններուն հրաւէր գրկեց իրեն մօտ գումարուելու, որոնք ոչ ի կամաց, այլ ի հարկէ պարտաւորուեցան հրամանին անսալ։ Պարսկաստանէն եկող արշաւանքը, պարզապէս աւարառու ասպատակ մըն էր, որ դիւրաւ ետ դարձաւ, եւ նորէն Հայաստան յունական տիրապետութեան անցաւ։

« 517. Դարունից Եկեղեցին   |   519. Միաբանական Ձեռնարկ »
© Gratun.org