Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

519. Միաբանական Ձեռնարկ

Յուստինիանոսի հրաւիրած գումարումին նպատակը, թէեւ երեւութիւ քաղաքական, այլ կրօնականն ալ անոր կից էր, եթէ իսկական եւ գլխաւոր նպատակն ալ չըսենք, քանի որ դեռ նոր աւարտած էր Տրուլլեան ժողովը (§ 514), եւ եկեղեցական ծրագիրներով լեցուն եւ կայսեր միտքը։ Այս երրորդ գումարումն էր, որ Հերակլէ ու Կոստանդինէ ետքը, Յուստինիանոսի ձեռքով հաւաքուեցաւ Հայերու եւ Յոյներու միջեւ հոգեւոր հաղորդակցութիւն հաստատելու նպատակով, բայց այս անգամ մեր պատմիչներ, ոչ իրողութիւնը կը բացատրեն եւ ոչ եղելութիւններ կը յիշեն, որով կը պարտաւորուինք յարակից հանգամանքներու մեկնութեամբ կացութիւնը պարզել։ Որչափ ալ պատմիչներ կը լռեն, սակայն նկատի առնելով Յունաց կրօնական ձգտումները, կայսրներուն հոգեւորականէն քաղաքական ոյժ քաղելու դիտումը, եւ Բիւզանդական կայսրութեան ուղղութիւնը, անհնարին է Յուստինիանոսի կազմած համախմբութեան մէջ դաւանական նպատակ չտեսնել։ Ինչ որ մենք պարագայից ուսումնասիրութեամբ կ՚եզրակացնենք, Տաթեւացին ալ կը հաստատէ, երբ Կարնոյ ժողով մը եղած կը յիշէ՝ հրամանաւ մեծի թագաւորին Ուստիանեայ, որուն գլուխը գտնուած է կաթողիկոսն Հայոց Սահակ (ՏԱԹ. 544)։ Բայց այս անգամ վերցուած էր Հերակլի ու Կոստանդինի յաջողութեան հիմնաքարն եղող՝ միակամեայ վարդապետութիւնը, 680-ի ժողովին որոշումը զրկած էր Յուստինիանոսը այդ դիւրութենէն, եւ Հայերը սրտապնդած էր քաղկեդոնական վարդապետութեան դիմաց, որ եւէ զիջողութիւն չընելու, որով բնական էր Յուստիանոսի ձեռնարկին ձախոսիլը։ Տաթեւացին ալ կը հաստատէ թէ հակաքաղկեդոնիկ եղած է Յուստինիանոսի հաւաքած ժողովին որոշումը, ինչ որ կը գտնենք կանոնագիրքին մէջ ալ, ուր Կարնոյ ժողով մը առաջ բերուած է Յուստինիանոս եւ Սահակի ներկայութեամբ (ԿԱՆ. 148), զոր այս պարագայէն տարբեր ատեն մը չենք կրնար զետեղել, որչափ ալ տարօրինակ երեւի ժողով մը, որ հաւաքուի հրամանաւ մեծի թագաւորին Յոսւտիանեայ, որ հռչակուի իբր նախանձայոյզ օրինացն Աստուծոյ եւ սրբոց առաքելոոցն քարոզութեան, ու կը նզովէ եւ զտոմարն Լեւոնի։ Դժուար է ընդունիլ թէ Յուստինիանոս ալ համամիտ եղած ըլլայ այս որոշման, եւ պէտք է ըսել թէ ժողովը չհամապատասխանեց Յուստինիանոսի կամքին, եւ չհաւանեցաւ քաղկեդոնիկ դաւանութեան։ Յուստինիանոս հարկաւ դժկամակեցաւ եւ բարկացաւ, եւ ասոր յայտնի նշանն է, որ կաթողիկոսն Սահակ, ոչ եւս Եզրի եւ Ներսէսի պէս պատիւներ կը տեսնէ, այլ կայսեր մօտ արգելեալ կը պահուի, եւ պատանդ առնուած իշխաններու ու իշխանաց զաւակներու, եւ հինգ եպիսկոպոսներու հետ աքսորական Կոստանդնուպոլիս կը տարուի։ Հարկաւ Ձորոփորեցին այդ նեղութեան չէր ենթարկուեր, եթէ կայսեր կամակատար եղած ըլլար։ Իսկ Յուստինիանոս շատ աւելի չի պնդեր իր ձեռնարկին վրայ, իշխաններէն ոմանց պատիւներ եւ ընծաներ կը բաշխէ, Աշոտի իշխանապետ կը նշանակէ Շիրակայ տէր Ներսէհ Կամսարականը, եւ կաթողիկոսն ու հինգ եպիսկոպոսները եւ իշխանազուն պատանդները մէկտեղ առած Կոստանդնուպոլիս կը դառնայ, հաւանական հաշուով 693-ին սկիզբները։ Սակայն իր ընթացքը սկսած էր զզուանք ազդել կայսերութեան մէջ, մանաւանդ երկակամեայ վարդապետութեան պաշտպանութեամբ՝ միակամեայ եպիսկոպոսներուն եւ վարդապետներուն վրայ գործած բռնութիւններովը եւ իր եղբայրներուն ալ սպանութեամբը։ Ղեւորդիոս Բիւզանդացի, զինուորական շարժման մը գլուխ անցնելով կայսր հռչակուեցաւ 695-ին, եւ Յուստինիանոսի քիթը կտրուելով աքսորուեցաւ ու Խազիներու մօտ ապաւինեցաւ։

« 518. Յոյն-Արաբ Պատերազմներ   |   520. Կեղծ Սահակի Գրուածները »
© Gratun.org