Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

522. Մրուանի Գործերը

Ապտիւլմելիք ամիրապետին հրամանով Հայաստանի վրայ առաջին եկողն եղաւ նոյնինքն Մուհամմէտ-պին-Մրուան, ամիրապետին եղբայրը (ՎԵՐ. 319), որ առաջ կայսեր հետ բանակցութեան մտաւ, եւ թշնամութեան առիթ նկատելով՝ կայսեր կողմէ արաբական ոսկիներուն մերժուիլը, պատերազմի սկսաւ։ Մեր պատմիչներ կրկին անուններով երբեմն Մրուան եւ երբեմն Մահմէտ կը կոչեն միեւնոյն անձը (ՅՈՎ. 119-120), եւ իրեն ոստիկան անունն ալ կու տան, որ կուսակալի իմաստով գոևծածուած է հայերէն գրութեանց մէջ։ Մրուան երկու տարիի չափ Հայաստանի եւ շրջակայից մէջ գորշեց, 698-էն 700, ամէն կողմ աւերած եւ կոտորած սփռելով, սկսելով Մոկաց նահանգի Ջերմաձոր գաւառէն (ՂՆԴ. 40), որ է Վանայ Շատախը։ Ով որ դէմ ելլէր կը ջարդէր, վանք ու եկեղեցի կը կողոպտէր, նախարարական տուները կը մերկացնէր, բերդեր ապաւինողները սուտ վստահութիւններով դուս կը հանէր, այրերը կը սպաննէր, կի ու տղայ իբրեւ գերի կը վաճառէր, եւ այնչափ նեղութիւն կը պատճառէր, որ առիթ կու տար երանել զմեռեալսն՝ որք խաղաղական հանգստեամբ յաշխարհէս փոխեցան (ՂՆԴ. 40)։ Մուհամմէտ-պին-Մրուանի ժամանակին գործերէն երկուքը իբրեւ նմոյշ կը պատմուին։ Գեղամայ լիճին կամ ծովակին Սեւան կղզին, որ ամուր բերդ էր եւ շատերու ապաստանարան եղած էր, երկու տարի դիմացաւ Արաբացւոց յարձակումներուն, բայց վերջապէս գրաւուեցաւ Մուհամմէտէ, որ զծովն Գեղամայ արձակեաց (ՍԱՄ. 85), բայց չենք իմանար թէ ինչպիսի հնարք էր գործածածը. գուցէ լաստափայտերով եզերքէն մինչեւ կղզին ցամաքի նման ճամբայ պատրաստեց։ Բոլոր Սեւան ապաստանող բազմութիւնը գերի տարուեցաւ, դիզուած գանձեր կապուտ ու կողոպուտ եղան, եւ ամրոցը սպառսպուռ քանդուեցաւ (ՅՈՎ. 119)։ Երկրորդ խուժդուժ գործը կատարուած է ի վերայ ուխտին Սրբոյն Գրիգորի (ՂՆԴ. 41)։ Պատմաբանը կը ճշդէ թէ Բագրեւանդայ Ս. Գրիգորն էր, որ է Բագաւանի Ս. Յովհաննէսի վանքը, եւ եղելութիւնը կը յետաձգէ 750 էն ետքը Եզիտի ոստիկանութեան միջոցին (ՅՈՎ. 138), այլ մենք կը նախադասենք Ղեւոնդի ժամանակագրութիւնը պահել։ Արաբացի գունդեր այնտեղէն անցած ատեն, կը տեսնեն զվայելչութիւն երեւելի եւ պատուական սպասուցն, որ ի նմա ամբարեալ թագաւորացն, իշխանացն եւ նախարարաց աշխաչհիս, եւ կողոպտելու կազմելու համար, զծառայ մի իւրեանց կը խեղդեն եւ խորտփիտ մը կը ձգեն, եւ իբր թէ գտնելով վանականներուն վրայ կը նետեն սպանութիւնը, եւ բոլորն ալ բանտարկելով Մուհամմետէ հրահանգ կը խնդրեն տրուելիք պատիժին վրայ։ Ոստիկանը կը հրամայէ, ըստ կամաց իւրեանց դատել զնոսա, եւ զինչս եկեղեցւոյն վտարել յաւարի։ Այս հրամանը ընդունող Արաբացիներ աւարի հրամանը անմիջապէս գործադրեցին, եւ վանականներն ալ բանտէ հանելով ուրացութեան հրաւիրեցին, ըստ իսլամական սովորութեան, եւ ասոնց յանձն չառնելուն վրայ, նախ ծայրակոտոր առնէին զոտսն եւ զձեռսն, եւ յետոյ զփայտէ կախեալ կը մեռցնէին։ Պատմիչը կ՚օրհնէ անոնց յիշատակը, որ խաչակից եղեն Քրիստոսի եւ ընդ նմա թագաւորեսցեն (ՂՆԴ. 43), եւ որոնց թիւը քառասուն է եղած (ՎԱՐ. 71) կամ աւելի քան զքառասուն, որք ընդ մարտիրոս գրեցան (ՅՈՎ. 140)։ Աղիողորմ ողբ մըն ալ հիւսուած է եկեղեցւոյն լքման եւ պաշտամանց դադարման համար։ Ղեւոնդի ըսածին համեմատ՝ եղելութիւնը տեղի ունեցաւ Մուհամմէտ ոստիկանին իշխանութեան եկուցամաց լրանալուն ատենները (ՂՆԴ. 41), որ է ըսել 700 թուականին։

« 521. Արաբացիներ և Յոյներ   |   523. Արաբացի Ոստիկան »
© Gratun.org