Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

523. Արաբացի Ոստիկան

Մուհամմէտ-պին-Մրուան իրեն յանձնուած գործը աւարտած, եւ Հայաստանը Արաբացւոց տիրապետութեան ներքեւ անցուցած, կրցաւ փառօք Դամասկոս դառնալ, իր եղբօր Ապտիւլմելիք ամիրապետին մօտ, Հայաստանի վրայ կուսակալ կամ ոստիկան նշանակելով Աբդլլա, կամ աւելի ճիշդ, Ապտուլլահ անուն զօրավարը, որուն օգնական պիտի ըլլային Սմբատ Բագրատունի Բիւրատեան, իբր հայագունդին սպարապետ եւ Սահակ Ձորոփորեցի կաթողիկոսն ալ՝ իբրեւ կրօնական եւ կրօնքի յարակից կենցաղական գործերուն վարիչ։ Մուհամմէտ, թէպէտ ոստիկան կամ կուսակալ կոչուած է (ՅՈՎ. 119), սակայն նա գլխաւորապէս աշխարհակալութեան նպատակով պատերազմող մը եղաւ, որով տիրապետութեան լրանալէն ետքը, իբր առաջին կուսակալ կամ ոստիկան կամ ամիրա կը նկատուի Ապտուլլահ, եւ անկէ կը սկսի Արաբացւոց կամ Հագարացւոց կամ Իսրայելացւոց կամ Սարակիանոսաց վերջնական տիրապետութիւնը Հայաստանի վրայ։ Թէպէտ կանուխէն ալ տեսանք Արաբացւոց իշխանութիւնը Հայաստանի վրայ տարածուած, նոյնիսկ Ներսէս Իշխանցիին կաթողիկոսութեան օրերէն, սակայն ոչ կանոնաւոր եւ ոչ տեւական տիրապետութիւն էր այն, այլ Յունաց տիրապետութեան հետ մրցում մը, եւ Հայոց կողմէն մէկէն միւսին հովանաւորութեան ներքեւ մտնելու երերուն փոփոխութիւն մը, դիպուածներու փոփոխութեան համաձայն։ Արաբական հաստատուն տիրապետութեան թուականն ալ կրնանք ուրեմն 700-ին դնել, երբ առաջին անգամ պարզապէս կուսակալ մը պաշտօնի կը կոչուի ամիրապետին կամ խալիֆային կողմանէ։ ԻՍկ Արաբական տիրապետութեան ձեւին մասին գաղափար մը կազմելու համար, պէտք է դիտել, որ Արաբացիք քաղաքական եւ կենցաղական օրէնքները, պարզապէս իրենց կրօնական կամ իսլամական սկզբունքներուն վրայ հիմնած ըլլալով, անհնարութեան մէջ կը գտնուէին իրենց օրէնքներով քրիստոնեայ հպատակները կառավարել, եւ պարտաւոր կ՚ըլլային ներել որ քրիստոնեայք իրենց կրօնական սկզբունքներուն համեմատ կառավարուին, եւ առ այս պէտք կ՚ունենային քրիստոնեայ պետի մը յանձնել այդ գործերուն վարչութիւնը։ Ըստ այսմ Արաբացի ոստիկանները չէին կրնար անմիջական ազդեցութիւն եւ մասնակցութիւն ունենալ հպատակ քրիստոնեաներու կեանքին ու կենցաղին վրայ, իրենք կը բաւականանային հարկերը հաւաքելով, եւ երկրին զինուորական պաշտպանութիւնը կատարելով։

« 522. Մրուանի Գործերը   |   524. Քաղաքականի Կերպեր »
© Gratun.org