Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

524. Քաղաքականի Կերպեր

Այստեղ միջանկեալ կերպով պէտք է յիշենք, որ Հայերէն լեզուին մէջ՝ շատ ընդարձակ եւ շատ անորոշ իմաստ մը կը պարտաւորուինք տալ քաղաքական բառին, որ մեր մէջ անխտիր կը գործածուին, եւրոպական ճշդաբանութեամբ զատուած եւ որոշուած՝ politique ու municipal բառերուն տեղ, որոնցմով կը տարորոշուին՝ քաղաքական-պետական ու քաղաքական-կենցաղական ու քաղաքական-տեղական վարչութիւններ եւ գործեր։ Այդ վերջինը, այսինքն տեղական-քաղաքական վարչութիւնը, հիներուն ծանօթ ճիւղ մը չէր, որով միւս երկուքին վրայ ամփոփուած ատեննիս կրնանք ըսել, թէ իսլամ Արաբացիք միայն պետական-քաղաքականը պահած էին իրեն աստիկաններուն, այսնինք է ելեւմտական եւ զինուորական վարչութիւնները, իսկ կենցաղական-քաղաքական կը յանձնէին քրիստոնեայ անձներու, տեսակ ներքին ինքնավարութեան իրաւունքով։ Ասոնք առաջ պատրիկ անունը կը կրէին կոչմամբ, բայց վերջէն ամիրապետներ դժուարութիւն չքաշեցին թագաւոր անուն եւ պատիւ եւ հանդերձանք ալ տալ անոնց, ելեւմտական եւ զինուորական բարձր վարչութիւնը միշտ ոստիկաններու ձեռքը պահելով։ Այդ վերջին ձեւով է որ Բագրատունեաց եւ Արծրունեաց եւ Կարուց թագաւորութիւններ ստեղծուած պիտի տեսնենք առաջիկային մէջ։ Նոյնին մէկ ուրիշ գործադրութիւնը եղաւ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքներուն դիրքը։ Օսմանեանց տիրապետութեան ներքեւ։ Իսկ Ապտուլլահ ոստիկանի մօտ առաջին անգամ պատրիկի պաշտօն վարողը մնաց Սմբատ Բիւրատեան, որ 695-ին գործի գլուխ անցած էր կայսերական անուանմամբ, իր միանգամայն պահուեցան Սահակ կաթողիկոսին իրաւունքները, ինչպէս որ կաթողիկոսութեան գահակալները կը վարէին սկիզբէն ի վեր, եւ որուն մաս կը կազմէր դատական իշխանութիւնը, եկեղեցական, ընտանեակն, ամուսնական, ժառանգական եւ բարոյական շրջանակներու մէջ։

« 523. Արաբացի Ոստիկան   |   525. Դաւիթ Դըւնեցի »
© Gratun.org