Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

526. Սահակի Աքսորը

Ապտուլլահ իր բռնութիւնները շարունակելով աւելի ծանր ձեռնարկներու համարձակեցաւ, ու նոյն իսկ Սահակ կաթողիկոսն ու Սմբատ պատրիկը, կապեալ ի շղթայս տայր տանել ի Դամասկոս (ՅՈՎ. 120), հարկաւ իբրեւ ծանր յանցաւորներ եւ վտանգաւոր անձնաւորութիւններ՝ ամիրապետին ատեանին յանձնելով։ Պատմիչներ եղելութիւնը կը յիշեն, առանց շարժառիթներուն եւ պարագաներուն վրայ բացատրութիւն տալու, եւ կ՚երեւի թէ այս երկուքէն զատ ուրիշ նախարարներ ալ միատեղ զրկուեցան, որովհետեւ գրուած է թէ զիշխանն Հայոց եւ խաղացոյց ի Դամասկոս (ԱՍՈ. 103)։ Եթէ պարագաները ուսումնասիրելով օրէն էպատմական դատարկները լրացնել, իրաւունք կը կարծենք ունենալ ըսելու, թէ որովհետեւ Ապտուլլահ առհասարակ զամենայն եկեղեցիս Քրիստոսի ի բոլոր զարդուց կապուտ կողոպուտ թողոյր, եւ յարտօսր կականման եւ ի սուգ եւ ի տրտմութիւն գծերս եւ զտղայս բերէր (ՅՈՎ. 120), հարկաւ Սահակ ու Սմբատ պարտք զգացին ոստիկանին անիրաւութեանց դէմ գանգատիլ, եւ բողոքի ձայն բարձրացնել, եւ մինչեւ իսկ եկեղեցիներու եւ խեղճերու պաշտպանութեան համար դիմադրութեան միջոցներ ձեռք առնուլ, ինչ որ չէր կրնար Ապտուլլահ հաճոյ ըլլալ։ Ուստի, անոնց ձայնը լռեցնելու համար, կրնար իբրեւ պետութեան թշնամիներ, եւ յունական ազդեցութեան պաշտպաններ ներկայել կաթողիկոսն ու պատրիկը, եւ իբր ապստամբներ կամ ապստամբութեան գրգռիչներ՝ զիրենք Հայաստանէ հեռացնել, եւ ձեռբակալելով Դամասկոս աքսորել, կամ ամիրապետին ատեանին յանձնել պարտուպատշաճ կերպով պատժելու համար։ Եղելութիւնը կրնանք դնել 702 տարին։ Երկու գլխաւոր աքսորեալներէն, միայն Սահակի համար կը կարդանք թէ Դամասկոս հասած է, թէ այնտեղ ի կապանս էր (ՎԱՐ. 71), եւ կը պահուէր իբր ի պատանդս (ԱՍՈ. 103)։ Իսկ Սմբատի Դամասկոս հասնիլը տեղ մը գրուած չէ, այլ անմիջապէս կը տեսնենք, որ կը գտնուի Ռշտունեաց գաւառը (ՂՆԴ. 48), Արաբացւոց հետ պատերազմի բռնուած։ Այդ պարագան է որ բոլոր նոր պատմագրիչներու ըսել կու տայ, թէ Սմբատ կրցաւ իր կապանքներէն ազատիլ, եւ աքսորէն փախչիլ, նոյնիսկ աքսորավայրը չհասած։ Մենք ալ կը համաձայնինք այդ բացատրութիւնը ընդունիլ։ Միայն դիտելու արժանի կէտ մը կը նկատենք, թէ Ապտուլլահի վերագրուած այսպիսի մեծ անիրաւութիւնը մը, եւ զոր յայտնապէս կը գրեն Պատմաբան ու Ասողիկ ու Վարդան, բնաւ Ղեւոնդէ յիշուած չէ, որուն կը հետեւի եւ Կիպրոս, այնպէս իմն ցուցնելով, թէ Սահակ երբեք Հայաստանէ հեռացուցուած չէ։ Որչափ ալ գնահատելի ըլլայ Ղեւոնդի հեղինակութիւնը, սակայն միւս երեքն ալ չէին կրնար անգոյ զրոյց մը իբր եղելութիւն աւանդել։

« 525. Դաւիթ Դըւնեցի   |   527. Գուկանքի Պատերազմը »
© Gratun.org