Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

528. Վարդանակերտի Յաղթութիւնը

Այդ յաղթութենէն ետքը ուրիշ նախարարներ ալ քաջալերութիւն առին, գոնէ մարթասցին զանձինս ապրեցուցանել, եւ որոշեցին գնալ յաշխարհէս առ թագաւորն Յունաց, լաւագոյն համարելով բիւզանդական բռնադատութիւնները, քան արաբակաբ հարստահարութիւնները։ Սմբատ Բագրատունիի հետ էին Վարդ Ռշտունի Թէոդորոսի որդին, եւ Աշոտ Բագրատունի, եւ 2000 հեծեալներու գունդ մը։ Վասպուրականէն ելած ատեննին, Առեստակողմ կոչուած տեղը ճգնաւորէ մը չոգան հարցանել զորպիսութիւն գործոյն, այսինքն ձեռնարկին մասին գուշակութիւն մը ուզեցին, սակայն նա ուրիշ բան չկրցաւ ըսել, բայց եթէ զգուշանալ ի նենգութենէ, եւ աղօթս արարեալ, առաքեաց յիւրմէ։ Դէպի յունական սահմանները յառաջելով Երասխը անցան, Արարատայ դաշտը մտան (ՂՆԴ. 44) եւ Ակոռիի մօտ Վարդանակերտ աւանը հասած էին (ՍԵԲ. 148), երբ Նախիջեւանի արաբական գունդը ետեւէն հասաւ 6000 հեծեալներով, եւ նոյնինքն Ապտուլլահ հրամանատարութեամբ։ Հայերը փութացին պատգամաւոր ղրկել, թէ քանի որ իրենց երկիրը, բնակութիւնները, այգիները, անտառները ու անդաստանները թողած կը մեկնին, գոնէ անձերնուն չդպչին եւ թող տան որ անցնին երթան։ Սակայն ոչ կամեցան լսել զօրքն Իսմայէլի։ Այն ատեն Հայերը Վարդանակերտի փողոցները ամրացուցին, եւ գիշերը հսկումով ու առաւօտը պատարագով եւ հաղորդուելով նահատակութեան պատրաստուեցան (ՂՆԴ. 45)։ Բայց յաջորդ օրը այնպիսի արիութեամբ կռուեցան, որ իրենց երկու հազարով թշնամւոյն վեց հազարները սատակէին ի սուր սուսերի։ Հայոց յաջողութեան նպաստեց եղանակն ալ, քանզի էին աւուրք ցրտաշունչ սառնամանեաց, եւԱրաբացիք, որ զգիշերն ամենայն ի վերայ ձեան օթագայեալ էին, ոյժ չունէին զէնք շարժելու, եւ իրենց փախստականներն ալ սառած Երասխի վրայ վազելով խորոց մատնէին՝ խորտակեալ պաղին։ Իրենցմէ 300 հոգի մազապուրծ փախչելով ապաւինեցան Շուաշնի ապարանքը, որ տիկին է կոչուած (ՂՆԴ. 46), իբր տանուտէր Վահան Կամսարականի դուստրը, եւ տեղւոյն տիրուհին։ Տիկին Շուշան անոնց համար բարեխօս կանգնեցւ Սմբատի առջեւ, որպէս զի իր հիւրընկալութիւնը դաւաճանուած չըլլայ։ Եւ ոչ միայն պահեց պահպանեց, այլեւ մէջէն որոնք կը տեսնէր մերկս եւ բոկս, զգեցուցանէր հանդերձիւք, եւ որոնք կը տեսնէր վիրաւորս, պատէր զվէրս եւ ողջացուցանէր (ՂՆԴ. 46)։ Վարդանակերտի պատերազմը պէտք է ուրեմն դնել 703-ի Յունուարին, որ է սաստիկ սառնամանեաց ամիսը Արարտի դաշտին վրայ։ Միեւնոյն ատեն Կամսարական Ներսէհ եւ ուրիշ ազատներ ալ Վանանդի մէջ արաբական ուրիշ գունդ մի կոտորեցին սպառսպուռ, այնպէս որ գրեթէ բնաջինջ կոտորումը կը լինէր Հայաստանի մէջ գտնուող արաբական բանակին, եւ ինքն Ապտուլահ ոստիկանն ալ փախստեայ անցեալ գնայր առ ամիրապետն իւր։ Վարդանակերտի կոտորածը այնպէս սաստիկ տպաւորութիւն գործած էր Արաբացւոց վրայ, որ Պատմաբանի գրածին համեմատ սովոր էին ըսել, թէ Վարդանակերտ առին մի յիշեսցի մեզ (ՅՈՎ. 121)։

« 527. Գուկանքի Պատերազմը   |   529. Արաբացւոց Յարձակումը »
© Gratun.org