Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

533. Տարբեր Պարագաներ

Այդ եղելութեանց մասին, Պատմաբանին տուած էական մասերը պահելով, ինչպէս են Սահակի մահը եւ նորա նամակին ազդեցութիւնը, եւ Ոկբայի հաշտարար կարգադրութիւնները, բաւական տարբեր պարագաներ կը յիշէ Ղեւոնդ, Արաբաց արշաւանքներուն պատմիչը։ Արդէն ըսինք թէ Ղեւոնդ բնաւ չի խօսիր Սահակի Դամասկոսի տարուելուն վրայ (§ 526), հետեւաբար անոր Ոկբայի հետբանակցութեան երթալը, որ թէ Դամասկոսէ կը դնէ, այլ թէ յուղարկեցաւ յաշխարհէս, որ ըսել թէ եկող բանակը դիմաւորելու նպատակով Հայաստանէ մեկնեցաւ՝ նախարարներուն եւ եկեղեցականներուն աղաչանքով, եւ զոմանս յեպիսկոպոսաց, գուցէ եւ քանի մը նախարարներ, մէկտեղ տանելով խօսիլ ընդ զօրավարին (ՂՆԴ. 50)։ Խառանի մէջ հիւանդանալը եւ մեռնիլը եւ չմեռած նամակ պատրաստելը յիշելէ ետքն ալ կը յարէ, թէ Ոկբայ հանգուցեալ կաթողիկոսին մօտ չմտած, ուղեկիցներ պատմեցին նմա զկաթողիկոսէն Հայոց, եւ մատուցին առաջի նորա զգիրն։ Ասով ձեռքի շարժումին եւ նամակը ձեռքէն առնելու պարագաներն ալ չի հաստատեր, եւ Ոկբայի հիացումը ոչ թէ հրաշալի երեւոյթին հետեւանք կը դնէ, այլ Սահակի մեծհոգի արդիւնք, որ ըստ օրինի քաջ հովուին, ի վերայ հօտին հանգուցեալ, աներկիւղ կը փութար գալ ընդառաջ խրոխտացեալ սրոյ (ՂՆԴ. 52)։ Պատմութիւնը միեւնոյն կերպով կը քաղէ Կիրակոս ալ (ԿԻՐ. 35), թէպէտ շատեր կը հետեւին Պատմաբանին գրածին։ Քննական տեսակէտէն միշտ նախադասուին այն պատմութիւնները, որք աւելի բնական պարագաներով կը ներկայանան, քան անոնա որոնք հրաշալի հանգամանքները կը զգենուն։ Ժամանակի մերձաւորութեան տեսակէտէն ալ, Ղեւոնդ դար մը առաջ է Պատմաբանէն, մինչ հրաշալեաց զրոյցներ հետզհետէ կը բարդուին եղելութեանց վրայ, որով նախադասելի պիտի ներկայանար Ղեւոնդի պատմութիւնը, քան Պատմաբանին գործը։ Սակայն նկատելով որ Յովհաննէս Պատմաբան կաթողիկոսի նման լուրջ անձնաւորութիւնմը, Ղեւոնդի պատմութիւնը տեսած ըլլալով հանդերձ, անկէ տարբեր պարագաներ կը յիշէ, եւ թէ ազգային աւանդութեան մէջ նախադասութիւն տրուած է Պատմաբանինգրածներուն, նոր պատմագիրները կը նախադասեն անոր պատմութիւնըմ ինպէս եւ մենք ալ ըրիք։ Գրիգոր Անաւարզեցին ալ բոլորովին տարբեր պարագաներ կը յաւելու թէ, երբ Սահակ Միջագետք մեռաւ, իջաւ լոյսն ի վերայ, եւ արար ցսքանչելիք որ երբ երեկ Մահմէտ, նա դրստեց եւ կարդաց զիւր թուղթը, որ գրեալ էր եւ սաստիւ հրամայեալ։ Նա եբաց զհողքն եւ գտաւ անապական, եւ համբուրեաց զաջն, եւ ասացթէ զինչ հրամայեալ ես, ես առնեմ (ԿԱԼ. 442)։ Բայց վերջին զրոյցներ են այդ պարագաները, որոնք ոչ մի պատմագիրէ յիշուած չեն, եւ անկապակից ալ են։

« 532. Ոկբայի Զիջումը   |   534. Սահակի Արդիւնքը »
© Gratun.org