Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

537. Դարուս Մատենագիրները

Եօթներորդ դարուն փակումը առիթ կ՚ընծայէ մեզ, համառօտ ամփոփում տալ այդ վերջին միջոցին Հայաստանի մէջ երեւցած նշանաւոր անձնաւորութեանց, որոնցմով հինգերորդ դարուն նման, եօթներորդ դարու գրական շրջան մը կը կազմուի։ Այդ նոր գործունէութեան իբր առաջնորդ պէտք է նշանակել Կոմիտաս Աղցեցի կաթողիկոսը, որ ինքն ալ ուսումնական եւ զարգացեալ միտքի տէր, յատուկ հոգածութիւն ունեցաւ զարկ տալու մտաւորական շարժումին (§ 451), ուսկից յառաջ եկաւ եօթներորդ դարու Քերթողներու դասակարգը, որ հինգերորդ դարու Թարգմանիչներէն ետքը՝ մատենագիրներու նոր շարք մը արտագրեց։ Մէկէ աւելի եղան Կոմիտասի քաջալերութեան ներքեւ կազմուած եւ բարեկարգուած դպրոցները, ինչպէս Արշարունեաց վանքը, Շիրակայ դպրեվանքը եւ ուրիշներ, բայց ամենէն գլխաւորն եղաւ Սիւնեաց վարդապետանոցը, որ անդստին հինգերորդ դարէն հիմնուած եւ շարունակաբար պահուած դպրոց մըն էր, եւ ի սրբոյն Սահակայ եւ Մեսրոպայ իրաւունքը ստացած էր գլուխկալ եւ հրամանատար ամենայն վարդապետացն Հայոց (ՕՐԲ. Ա. 155)։ Ասիկա փաստ կու տայ հետեւցնելու, թէ բոլոր եօթներորդ դարու մատենագիրներ հմտութիւնը ստացած են նոյն վարդապետանոցին մէջ, թէպէտ յետոյ իրենց համար մասնաւոր դպրոցներ բացած են, իբր անմիջական միջոց զարգացում տարածելու։ Թէպէտ փափաքելի էր, բայց պատմագիրները պրպտելով չենք գտներ Սիւնեաց վարդապետանոցի մեծ վարդապետներուն կամ քերթողահայրերուն ամբողջ շարքը։ Կոմիտաս մօտ ատեններ կը յիշուի Մաթուսաղա, որ կ՚ուսուցանէր ի վերայ բարձր եւ ահարկու ամբիոն բաբունարանին (ՕՐԲ. Ա. 156) եւ հաւանաբար անոր նախորդն էր Վրթանէս Քչկանորգի քերթող վարդապետը, որ տեղապահութիւն ալ վարեց Մովսէսէ ետքը, ընտրութեան յապաղելուն եռամեայ միջոցին։ Սիւնեաց եպիսկոպոսներէն ալ թերեւս եղան քերթողահայրութիւն վարողներ, բայց պէտք չէ կարծել թէ երկու պաշտօնները միշտ միացեալ եղած ըլլան միեւնոյն անձի վրայ։

« 536. Դարձեալ Կանոններ   |   538. Յովհան Մայրագոմեցի »
© Gratun.org