Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

539. Սարգիս Մայրագոմեցի

Այդ գիրքերուն կորուստը աւելի աւաղելի է այն պատճառով, որ Մայրագոմեցիին անունով սխալ եւ մոլար վարդապետութիւն մը տարածուած է, եւ մենք պէտք է գիրքերը տեսնէինք, ուղիղ դատաստան ընելու համար։ Բայց Մայրագոմեցիները երկու եղան, Յովհաննէսի աշակերտ Սարգիս վարդապետ մըն ալ, նոյն մակդիր անունով ճանչցուեցաւ, եւ Յովհաննէսի մահուրնէ ետքը, որուն երբ հանդիպած ըլլալը յայտնի չէ անոր դիրքը շարունակելով անոր գործը ստանձնեց ու համբաւը իւրացուց։ Ստէպ հանդիպած բան է, որ աշակերտներ իրենց վարդապետին ըսածը չափազանցնելով, սխալանքի իյնան, եւ ձրիաբար վարդապետին անունն ալ ազատեն։ Այդ բանը Յովհաննէսի եւ Սարգիսի մասին ալ ճշմարտուած է։ Ժամանակին յիշեցինք Յուլիանեան եւ Սեւերեան տարաձայնութիւնները նոյնիսկ միաբնակ հակաքաղկեդոնիկներու մէջ, միանգամայն ըսինք թէ Յուլիանոս Աղիկառնացւոյ վարդապետութիւնը մինչեւ երեւութականութեան տարուեցաւ Յուլիանեանց կողմէն (§ 350)։ Քանիցս յիշեցինք եւս թէ ապականութեան խնդիրին մէջ Հայերը, Աղիկառնացւոյն սկզբնական վարդապետութիւնը նախընտրեցին, թէ Քրիստոս ոչ ի հարկէ այլ ի կամաց կը կրէր ապականութեան հետեւանքները իր միաւորեալ բնութեան վրայ, որով նզովուած մոլորեցուցիչներուն հետ կը յիշէին Սեւերոսն ալ, ինչպէս Ներսէս Բագրեւանդացիի (ԹՂԹ. 56), Աբդիշոյ Ասորիի (ԹՂԹ. 60), Յովհաննէս Գաբեղեանի (ԹՂԹ. 83) եւ Վրանէս Քերթողի (ԹՂԹ. 138) հաւատոյ թուղթերուն մէջ։ Մայրագոմեցի Յովհաննէսի կողմէ բուռն կերպով պաշտպանուած քաղկեդոնիկ դաւանութեան դէմ նախանձայոյզ հակառակութիւնը, Սարգիս Մայրագոմեցիի ձեռք անցած ատեն, Յուլիանոսի չափաւոր դրութենէն Յուլիանեանց չափազանց դրութեան փոխուեցաւ, եւ Երեւութականաց մոլորութիւնը, որ տակաւ կը տարածուէր Հայաստանի կողմերն ալ, Մայրագոմեցւոց վարդապետութիւնը եղաւ։ Սակայն բոլոր մը պատմագիրները համամիտ եւ համաձայն կերպով Յովհաննէսը կ՚արդացնեն, եւ Սարգիսի կը վերագրեն մոլորութեան պաշպան եղած ըլլալու դերը։ Յովհաննէս Պատմաբան կաթողիկոսը բացարձակապէս կը ստանձնէ Յովհաննէս Մայրագոմեցիի պաշտպանութիւնը, եւ յիշելով թէ համբաւ ամբաստանութեան պատմի անոր վրայ, վրայ կը բերէ թէ ես ոչ կարեմ համանութեան իմոյ կամացս տալ, որովհետեւ կը կարծէ թէ ի հակառակադիր եւ խորիմաց այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ է (ՅՈՎ. 102)։ ՄԻեւնոյն ուղղութեամբ Ասողիկ ալ կը վկայէ, որ թէպէտ զոմանէ համբաւի հերձուած մուծանել յեկեղեցի, այլ ոչ է սորա (ԱՍՈ. 82), եւ նոյնը ասանցմէ ետքը եկողներն ալ կը վկայեն, թէ Մայրագոմեցի աղանդաւորը, Յովհաննէս չէր, այլ Սարգիսը, եւ թէ մինչեւ իսկ այս պատճառով Յոհան ի բաց յիւրմէ հալածեաց զՍարգիսն, որով ոչ մի կերպով հնար չէ Յովհան Մայրագոմեցին դատապարտել, ինչպէս կարի փութկոտութեամբ կը պնդեն հռոմէադաւան գրողներ, Եզրի գործը բարձրացնելու եւ Եզրի հակառակորդը նուաստացնելու դիտմամբ։ Յովհաննէս Պատմաբան, որ գիրքերը տեսած է, Սարգիսի մոլորած լինելը կը հաւաստէ, զի իմ իսկ ընթերցեալ է, կ՚ըսէ, գիր վնասու նորա (ՅՈՎ. 105)։ Իսկ Մայրագոմեցւոց աղանդին մասին երկարել հարկ չենք տեսներ, վասնզի ծանօթ է Երեւութականաց դրութիւնը, որոնք բնութեաց միաւորութեան վարդապետութիւնը այնչափ առջեւ տարին, որ մարդկութիւնը աստուածութեան մէջ ընկղմած եւ ոչնչացած ըսելու հասան, որով ինչ որ մարդկային է Քրիստոսի անձին վրայ՝ բնաւ իրակաութիւն չեն ընծայեր, այլ առաչօք երեւույթ կը դաւանին։ Երեւութականութիւնը այս ծայրայեղութեամբը՝ իր իսկ խուսափած քաղկեդոնականութեան կը մօտենար։ Վասնզի բնութեանց միաւորութիւնը մերժել կ՚ըլլար եթէ Քրիստոսի չարչարանքը լոկ մարդկութեան տալով՝ փրկագործ տնօրէնութեանց նշանակութիւնը կորսուէր, իսկ նոյն չարչարանքները լոկ երեւոյթ ըսելով՝ փրկագործ անօրէնութեանց իսկութիւնը կը ջնջուէր։

« 538. Յովհան Մայրագոմեցի   |   540. Թէոդորոս Քոթենաւոր »
© Gratun.org