Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

540. Թէոդորոս Քոթենաւոր

Մայրագոմեցւոց կամ Հայ Երեւութականաց դէմ առաջին ձայն բարձրացնողը եղաւ Թէոդորոս վարդապետ, Քռթենաւոր մականուանուած, խարազնազգեաց ճգնաւորութեանը համար։ Թէոդորոսի համար յիշեցինք արդէն թէ Կոմիտասի եղբօրորդին էր, որով ինքն ալ Աղցեցի եղած կ՚ըլլայ, եւ Եզրի քեռորդին (§ 460), եւ Մաթուսաղայի աշակերտը (§ 451), եւ պատմեցինք եւս Եզրի զիջողութեան մէջ Թէոդորոսի ունեցած քաջալերիչ մասնակցութիւնը (§ 464), հետեւաբար զարմանալի պէտք չէ երեւայ, եթէ Թէոդորոսը գործունեայ դեր մը ըստանձնած կը տեսնենք Մայրագոմեցւոց դէմ։ Հոգ չէ թէ Յովհաննէս իրապէս մաս ունեցած ըլլայ կամ ոչ՝ Մայրագոմեցւոց մոլորութեան մէջ, Թէոդորոսի համար բաւական կը սեպուէր, որ խնդիրը Մայրագոմեցւոյն առանձնարանէն երեւան եկած էր։ Թէոդորոսի ճառը, ինչպէս որ տպագրուած կը տեսնենք (ՕՁՆ. 147), եզակի կերպով մակագրուած է՝ ընդդէմ Մայրագումացոյն, սակայն գրուածը սկիզբէն մինչեւ վերջը, միշտ յոգնակի կերպով ուղղուած է շատերու, եւ ոչ մէկ անձի, եւ միայն վերջը հռետորական դարձուածով անգամ մը, Արդ դու մը ունի (ՕՁՆ. 156), որ սակայն խումբի մը դէմ գրուած ըլլալը չ՚եղծաներ, քանի որ սկիզբէն կը խօսի շատերու հասցէին, թէ Ահա վերայայտեցան այժմ ի տանս Թորգոմայ, նորածին դաւանութեան զարմք, օժտողք ճշմարտութեան, եւ նոյնպէս կը շարունակէ մինչեւ վերջը, եւ երբեք յատուկ անձի մը անունը չէ տուած, ոչ Յովհաննէսի եւ Սարգիսի։ Այնպէս անհիմն չէր լիներ, կարծել որ մակագիրին մէջ Յ ու Ց գիրերու գրչագրական սխալ մը սպրդած ըլլայ։ Թէոդորոսի ճառը երեւութական աղանդը մերժած ատեն, երբեք քաղկեդոնական դաւանութեան պաշտպանութիւն ըրած չ՚ըլլար, ինչպէս հռոմէադաւանք կ՚ուզեն հռչակել (ՉԱՄ. Բ. 362), վասնզի այսպիսի բառ մը կամ տառ մը իսկ չկայ, այլ միայն փրկական տնօրէնութեանց իսկականութեան ցուցմունքներ կան Ս. Գիրքէն եւ սուրբ հայրերէն, ինչ որ հակաքաղկեդոնիկ միաբնակութեան հիմնակէտն է, եւ որուն համար քաղկեդոնիկ երկաբնակութիւնն ալ անբաւական կը դատուի։ Եթէ Թէոդորոսի ճառէն Հայ Եկեղեցւոյ դաւանութեան համար ցուցմունք մը պիտի քաղենք, այն աւելի մեզի նպաստաւոր կ՚ըլլայ, զի եթէ Եզրի համոզումը Թէոդորոսի հետ նոյն էր, ապա Եզր ալ երկբնակ մը չէր քաղկեդոնիկներու դրութեամբ։ Քռթենաւորի համար ըսուած է թէ հաստատուած էր Արագածի ստորոտը Ս. Աստուածածին վանքը, որ կրնայ նոյնացուիլ այժմեան Հառիճոյ վանքին հետ, ուր ընտիր աշակերտութիւն մը կազմեց, որուն փայլը աւելցուցին Սահակ Ձորոփորեցի եւ Յովհան Օձնեցի կաթոիկոսները։ Իրեն կը վերագրուին եւս ուրիշ երկու ճառեր, ի սուրբ Խաչն (ՕՁՆ. 159) եւ ի սուրբ Կոյսն (ՕՁՆ. 172), որք իրենց ներբողական ձեւին ներքեւ Երեւութականաց դրութեան հերքումներն են տիրապէս, մարդեղութեան խորհուրդին իսկական իրականութիւնը ցուցնելով։ Աւելի պատմական տեղեկութիւններ չունինք Քռթենաւորի կեանքին եւ վախճանին վրայ։

« 539. Սարգիս Մայրագոմեցի   |   541. Մովսէս Սիւնեցի »
© Gratun.org