Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1145. Վանական Վարդապետ

Համաձայն մեր հետեւած ոճին, անցնինք քանի մը համառօտ տեղեկութիւններ տալ ժամանակին նխանաւոր անձնաւորութեանց վրայ։ Առաջին այդ շարքին մէջ կը ներկայանայ Յովհաննէս Վանական վարդապետը, որուն նախընթացը ցուցուցինք, եւ գերութիւնը պատմեցինք (1114), եւ Հոգւոյն Սրբոյ խնդիրին մասնակցութիւնը յիշեցինք (1128), եւ որ իր կեանքին մնացորդը անցուց Խորանաշատ վանքը մինչեւ իր մահը, որ տեղի ունեցաւ 1251 մարտ 18-ին, որ ըստ նոր եղանակի ճշմարտութեան, այսինքն ըստ Սարկաւագագիր անշարժ տոմարին կը համեմատի յարեգ ամսոյ տասն (ԿԻՐ. 199), մինչ ըստ շարժական տոմարին պիտի համեմատէր հոռի 30-ին։ Յայսմաւուրքը յունուար 29-ին կը դնէ Վանականի մահը, 70 տարեկան հասակին մէջ (ՅԱՍ. Ա. 56) որ պատմիչներուն գրածին չհամաձայնիր, նոյն իսկ շարժական տոմարի վերածելով, զի արացի 22-ը, 1251-ին կը հանդիպէր Յուլիս 8-ին։ Վանականի պատմութիւնը դեռ երեւան երեւան ելած չէ, իրեն վերագրել մեկնութիւններուն մասին կասկածներ կը յայտնուին, իսկ ճառընտիրներու եւ հաւաքածոներու մէջ բաւական գրութիւններ կը գտնուին իր անունով։ Այս կարգէն են երկու հատուածներ, որոնց մէջ կը խօսուի Հայոց Առաջին Լուսաւորիչներուն եւ անոնց հետեւողներուն վրայ (ԹՂԹ. 533-536)։ Հիմնաւոր եւ կանոնաւոր տեղեկութիւններ չեն տրուածները, գուցէ Վանականի վաւերական գրութիւններ ալ չեն։ Մեզի բաւական ըլլայ դիտել, թէ Հայոց Թադէոսին՝ Յուդա Թադէոս կամ Թադէոս Ղերէոս ըլլալը, զոր իր կարգին պաշտպանեցինք (6.7), շատ կանուխէն ալ ազգին ծանոթ կէտ մըն էր։ Վանականի յաջորդութիւնը, բաժնուեցաւ իր մահուանէն ետքը, Խորանաշատի առաջնորդութիւնը ստանձնեց իր եղբորորդին Պողոս վարդապետ, իսկ ուսուցչութիւնը իր ազգականներէն Գրիգորիս վարդապետ (ԿԻՐ. 200)։

« 1144. Իր Ուղղութիւնը   |   1146. Վանականի Աշակերտներ »
© Gratun.org