Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սահակ Գ. Ձորոփորեցի

543. Ուրիշ Մատենագիրներ

Մամիկոնեանին եւ Սեբէոսի ժամանակակից պատմագիր կը նկատուի նաեւ Մովսէս Կաղանկայտուցի, բնիկ Ուտէացի, Ազուանից պատմիչ, որուն գրուածը երեք գիրքերու կը բաժնուի, սակայն առջի երկուքը միայն սոյն Մովսէսի կը վերադրուին, եւ մինչեւ 683 կը հասնին, մինչ երրորդը, որ անկէ երկու դար ետիք դէպքէրը կը պարունակէ, համանունի մը գործ է, կամ թէ անանուի մը յաւելուածն է։ Առաջին գիրքերը երրորդէն դատելու պատճառը, առաջիններուն հեղինակին ինչ ինչ կէտեր իբր ականատես յիշելն է, զորօրինակ Վիրոյ կաթողիկոսին հետ Հոնաց բանակին մէջ գացած ատեն կը գրէ, թէ անդ տեսաք զբազմոցս նոցա ի գուճս ի վերայ ծնգաց (ԿԱՂ. 372), եւ դարձեալ թէ տեսանէաք եւ զերիվարս ածեալս սիգաւորք (ԿԱՂ. 323), եւ Ջուամշիրը յիշած ատեն, զայն քաջասիրտ տէրն իմ կը կոչէ (ԿԱՂ. 312)։ Կաղանկատուացիին եկեղեցական մը եղած լինելը հաւանական է՝ թէպէտ որոշակի աստիճանը նշանակուած չենք գտներ։ Իսկ աշակերտութիւնը հարկաւ Սիւնեաց վարդապետանոցին մէջ եղած պիտի ըսենք, նկատի առնելով իր ընտիր հայկաբանութիւնը։ Գովութեամբ պէտք է յիշենք նաեւ Բարսեղ Ճոն վարդապետը, Շիրակայ դպրեվանուց առաջնորդը, որուն շարականներու մասին տարած աշխատութիւնը յիշեցինք (§ 482)։ Նմանապէս Անանիա Շիրակացի վարդապետը, համարողական գիտութեան միակ հմուտ հայ վարդապետը (§ 506), եւ ուստից միայն քանի մը հատակոտորք հասած են մեզի։ Նոյնպէս Դաւիթ Բագաւանցին, որ Իմաստասէր անունով կը ճանաչցուի, եւ որուն Յունաց կողմէ պատգամաւոր եկած ըլլալը յիշեցինք (§ 483) թէպէտ իրմէ բան մը մեզի հասած չէ։ Իբրեւ մատենագիր ծանօթ է եւս Փիլոն Տիրակացի վարդապետը, որ Սոկրատ Սկոլաստիկոս եկեղեցական պատմութիւնը թարգմանեց (ԱՍՈ. 101), Ներսէհ Կամսարականի առաջարկութեամբ։ Այդ թարգմանութիւնը հետաքնին ուսումնասիրութեան առարկայ եղած է վերջին ատեններու մէջ, եւ միեւնոյն ատեն ժամանակակից ուրիշ, մատենագիրի մըն ալ անունը երեւան եկած է, Գրիգոր Ձորոփորեցի անունով, եթէ չուզենք զայն նոյնացնել Գրիգոր Արշակունիի հետ (ՍՈԿ. ձէ)։ Ձորոփորեցի կոչումը Սահակ կաթոիկոսի հետ ազդեցութեան մը միտք կը բերէ, արդէն ինքն Սահակ ալ դարուն գրական անձնաւորութեանց չարքին մէջ պէտք է դասուի, ինչպէս արդէն գրեցինք (§ 534

« 542. Մամիկոնեան և Սեբէոս   |   544. Ընտրութիւն և Ժամանակ »
© Gratun.org