Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

544. Ընտրութիւն և Ժամանակ

Սահակ Միջագետք վախճանեցաւ, Խառան քաղաքը, երբ Հայաստանի վերահաս վտանգը հեռացնելու համար Մուհամմէտ-պին-Ոկբայ զօրավարին կը դիմէր, ըլլայ Դամասկոսէ, ըլլայ Դուինէ երթալով անոր տեսութեան։ Անակնկալ մահը կրնար նպատակը պարապի հանել, բայց Սահակի ճարտար մտածումը երկնային Նախախնամութեան հովանաւորութեամբ զօրացած, ցածուց Ոկբայի ցասումը, վտանգը փարատեցաւ, եւ Հայաստանի խաղաղութիւնը ապահովուեցաւ Արաբացի հրամանատարին շնորհած ներումով եւ խոստումով։ Նոյնինքն Ոկբայ հրամայեց պատուաւոր յուղարկաւորութիւնկատարել հանգուցեալ հայրապետին մարմինին, որ մեծ հանգիստաւորութեամբ փոխադրուեցաւ Խառանէ մինչեւ Դուին, եւ դրուեցաւ ի տապանի փառաւորապէս (ՂՆԴ. 52)։ Հարկաւ թաղումը կատարելէն ետքն է որ յաջորդի ընտրութեամբ զբաղեցան, եւ կաթողիկոսական աթոռ բարձրացուցին Եղիա Բզնունեաց եպիսկոպոսը (ԱՍՈ. 106), որ ծննդեամբ ալ նոյն կողմերէն էր, Աղիովիտ գաւառի Արճէշ աւանէ, որ նոյն անունով կը մնայ մինչեւ ցայսօր։ Չենք գիտեր թէ ինչ առաւելութեամբ ստացաւ Եղիա այդ բարձրացումը, բայց գիտելով որ իր ընտրութիւնը կը կատարուէր նոյն միջոցին՝ որ Հայեր յօժարութեամբ արաբական հպատակութիւն կ՚ընդունէին, եւ տեսնելով որ իր պաշտօնավարութեան միջոցին Արաբներու հանդէպ կատարեալ հաւատարմութեան նշաններ ցոյց տուած է, կրնանք հետեւցնել թէ Եղիա այդ քաղաքականութեան գործունեայ կուսակից մը եղած էր, անդստին Սահակի ժամանակէն, եւ բնական կերպով կաթողիկոսութեան կոչուեցաւ, երբ իր հետեւած ուղղութիւնը կը յաղթանակէր։ Ուսումնական զարգացմանը մասին յայտնի նշաններ չունինք, եւ կրնանք ըսել թէ աւելի վարչագէտ քան թէ գրագէտ մը հանդիսացած էր։ Իր կաթողիկոսութեան տեւողութիւնը ընդհանրապէս 13 կամ 14 տարի կը տրուի բոլոր պատմագիրներնէ, այնպէս որ մէկու մը միայն 3, եւ ուրիշ մէկու մը 23 տարի գնելը, պարզապէս գրչագրական սխալանք կը յայտնուի։ Իսկ 13 եւ 14 տարիներու տարբերութիւնն ալ Գ եւ Դ թուատառերու փոխանակութեամբ կը մեկնուի։ Արդէն Սահակի մահը գրինք 703ին, անկէ 14 տարի հաշուելով, եւ ժամանակակցական պարագաներու վրայ հիմնուելով, վերջը կը դնենք 717-ին։ Ասողիկի մէջ Հայոց 158-ին եղած կը կարդացուի Եղիայի ընտրութեան թուականը (ԱՍՈ. 154), որ կ՚ըլլայ 709 տարին, սակայն ուրիշ տեղ ալ ՃԾԳ գրուած կայ (ՍԱՄ. 276), որ կ՚ըլլայ 704, եւ այս տարբերութիւնները իրաւունք կու տան մեզի շատ բծախնդրութեամբ խպնդել գրչագիրներու թուատառերուն վրայ։

« 543. Ուրիշ Մատենագիրներ   |   545. Ժամանակին Իշխողները »
© Gratun.org