Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

546. Ոկբայի Ժամանակը

Սահակ պատուող Մուհամմէտ-պինի-Ոկբայ զօրավարին համար Պատմաբանը կ՚ըսէ թէ ընդ կրունկն դարձեալ, դառնայի տեղի իւր (Յով. 124), մինչ Ղեւոնդ կը գրէ, թէ Մահմէտ զօրավարն երկրորդ անգամ ելեայ յաշխարհս Հայոց զամս երիս հանդարտեալ դադարէր (ՂՆԴ. 52)։ Երկրորդ անգամ ըսելը, կրնանք Մուհամմէտ-պինի-Մրուան եւ Մուհամմէտ-պինի-Ոկբայ զօրավարներուն համանուն լինելուն վերագրել, իսկ ելեալ յաշխարհս Հայոց ըսելը կրնանք նոյնացնել ընդ կրունկն դարձեալ բացատրութեան հետ, որովհետեւ ըստ Ղեւոնդի՝ Դամասկոսէ Հայաստան եկող զօրավարը, ըստ Պատմաբանին՝ Հայաստանէն ետ կու գար Սահակը դիմաւորելու։ Հետեւաբար պատմութեան կարգով Ոկբայ զամս երիս Հայաստանի ոստիկանութիւնը կը վարէ խաղաղութեամբ, եւ երբեք Վարդանակերտի կոտորածին վրէժը լուծելու չի ձեռնարկեր։ Այդ եռամեայ միջոցին է, որ Վալիտ՝ Ապտիւլմելիքի կը յաջորդէ։ Երեք տարիէ ետքն է, որ յանկարծ անագորոյն եւ խուժդուժ վրիժառութեան մը դիմաց կը գտնուինք, ինչպէս են Նախիջեւանի եւ Խրամի նենգաւոր կոտորածները։ Այդ յանկարծական փոփոխութեան շարժառիթը կը գտնենք Ղեւոնդի պատմած միջադէպին մէջ։ Յուստինիանոս Բ. , որ Ափսիմերոսը սպաննելով նորէն գահ բարձրացեր էր, յաւակնութիւն ունեցաւ նորէն դէպի Հայկական գաւառները իր իշխանութիւնը տարածել, եւ նոր արշաւանք մը պատրաստեց դէպի Հայաստան։ Հայեր, որոնց գլուխը կը գտնուէր միշտ Սմբատ Բիւրատեան, կը գիտէին որ ինչչափ ալ Ոկբայ հաշտ կը գործէր, սակայն միշտ ընդ ակամբ նայէր նախարարացն Հայոց (ՂՆԴ. 53)։ Վալիտ ալ, որ իր իշխանութիւնը տարածելու համար, մէկ կողմէն մինչեւ Սպանիա, եւ միւս կողմէն մինչեւ Հնդկաստան եւ Պուխարա եւ Քաշկար բանակներ կը հասցնէր, տիրապետուած գաւառներն ալ ապահովելու համար, հրահանգ կու տար Ոկբայի, բառնալ յաշխարհէս Հայոց զտոհմ նախարարաց նոցին հեծեծելովք (ՂՆԴ. 54)։ Բնական էր որ Հայերուն միտքը միշտ անվստահ ըլլար Արաբացւոց վրայ, ուստի Սմբատ իր հայագունդերով օգնեց Յունական արշաւանքին։ Բայց բախտը յաջող չեղաւ, եւ Դրաշպետի ճակատամարտին մէջ, որ Վանանդ գաւառի մէջ մղուեցաւ, Յոյներ Արաբաներէ յաղթուեցան եւ ետ քաշուեցան, եւ անգամ մըն ալ վտանգուեցաւ Հայոց վիճակը։ Սմբատ եւ իրեն հետ փախչիլ կրցող նախարարներ, սահմանագլուխ անցան իրենցներով, եւ կայսեր հրամանով բնակեցան Եգերացւոց աշխարհին Փոյթ, այժմ Փոթի քաղաքը (ՂՆԴ. 58)։

« 545. Ժամանակին Իշխողները   |   547. Նախիջեւան և Խրամ »
© Gratun.org