Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

548. Աւերած և Գերութիւն

Բայց այսչափով չվերջացաւ արաբական վրիժառութիւնը։ Նախարարներուն գլխաւորները բանտերու եւ անհանդուրժելի խոշտանգումներու մատնուեցան անհնարին տուգանքներ վճարելու համար։ Անոնց ալ՝ որ կրցածնուն չափ վճարումներ կ՚ընէին, երդմամբ խոստացուած ազատութիւնը զլացուելով, նորէն պահանջումները կը կրկնուէին, մինչեւ որ բոլոր պահեստի ունեցածնին ալ տալով կատարելապէս ունայնացեալ կը մնային։ Բայց ատեն ալ ուրացութեան բռնադատութեանց ներքեւ կը տանջութին, եւ ոստիկանին պաշտօնեաները զփայտէ կախեալ դատապարտէին զնոսա (ՂՆԴ. 658)։ Այս կարգին մէջ յանուանէ կը յիշուին, Սմբատ Աշոտեան, Գրիգոր եւ Կորիւն Արծրունիք, Վարազշապուհ Ամատունի եւ եղբայրը, եւ բազում այլք ի նախարարացն Հայոց, զորս չիկրնար պատմիչը մի ըստ միոջէ պատմել, զի բոլորովին արժառանգ առնէին զաշխարհս ի նախարարաց (ՂՆԴ. 58)։ Կարծես թէ երկրին գլխաւորներուն սպառիլը աւելի կը քաջալերէր Արաբացիները, ուզածնուն պէս աւերել եւ աւարել, գերել եւ գերփել, եւ կողոպուտով ու գերութիւնով երկիրը անապատացնել։ Դուինի վրայ աւելի եւս կը զօրանար իրենց թշնամութիւնը, որուն բնակիչները պահ մը մտաբերած էին ինքզինքնին պաշտպանել Սմբատի գլխաւորութեամբ, Եգերաստան փախչելէն առաջ։ Արաբական հրոսակը Դուին կը հաւաքէր գերին ուկողոպուտը ոստիկանին տրամադրութեան ներքեւ, եւ անտի ահագին բազմութիւն մը ճամբայ հանելով կը տանէին մինչեւ Դամասկոս։ Բայց կ՚երեւի թէ Մուհամմէտ-պին-Ոկբայի գործերը իրենց չափազանցութեամբ եւ անգթութեամբ, նոյնիսկ Վալիտ ամիրապետին հաճոյ չեղան, որ նա ետ կանչուեցաւ, եւ տեղը զրկուեցաւ Ապտիւլազիզ անուն նոր ոստիկան մը, շինարար եւ հաշտաբար հրահանգներով (ՂՆԴ. 59)։ Այդ Ապտիւլազիզ կը յիշէ եղեր, որ 641 Յունուար 6-ի Դուինի առաջին անգամ Արաբացիներէ գրաւուած օրը (§ 475), ինքն 12 տարեկան տղայ մըն է եղեր, կամիր սփածանելիով մը միայն ծածկուած, որ նեղ անցքէ մը սողոսկելով պարիսպներուն վրայկ՚ելնէ, եւ իրեններուն ձայն կու տայ, եւ Արաբացիք պարիսպներուն գրաւումը սկսած կարծելով կը քաջալերուին եւ սաստկապէս կը յարձակին, ներսի գունդերը տեղի կու տան, եւ իրենք քաղաքը կ՚առնեն ու կը կործանեն։ Ապտիւլազիզ զուգադիպութեան վրայ զարմանալով կ՚ըսէ եղեր. ի ձեռն իմ եղեւ կործանումն քաղաքիս, եւ ես կանգնեցից զսա (ՂՆԴ. 60)։ Անոր ոստիկանութեան տարին չշդելու համար որոշ նշաններ չունինք պատմութեանց մէջ, բայց Նախիջեւանի եւ Խրամի արկածներէն ետքը գոնէ տարւոյ մը միջոց պիտի տանք, մինչեւ գերութեան Դամասկոս հասնիլը, ուսկից ետքը տեղի ունեցած է Վալիտի նոր հրամանը։ Ղեւոնդ՝ Սմբատը 6 տարի Փոյթի մէջ բնակած կ՚ըսէ (ՂՆԴ. 58), որով կը հասնինք 712 թուականին, սակայն պէտք չունինք ենթադրել, թէ Սմբատ Ապտիւլազիզ հրաւէրը ընդունածին պէս անմիջապէս դարձած ըլլայ։

« 547. Նախիջեւան և Խրամ   |   549. Վահան Գողթնացի »
© Gratun.org