Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

551. Եղիայի Ընթացքը

Պատմութիւնը կը լռէ Եղիա կաթողիկոսին վրայ, որ պիտի չկարենար անտարբեր դիտող մը ըլլալ այդ քստմնելի եղելութեանց։ Վերեւ դիտեցինք, թէ Եղիա իր ընթացքով արաբական մերձաւորութեան համոզեալ կուսակից մը կը յայտնուի, որով թերեւս համամիտ չկրցաւ ըլլալ Սմբատի ձեռնարկին, երբ սա նորէն Յունաց կողմը սկսաւ միտիլ, գործնական դեր մըն ալ առաւ, եւ եղաւ առաջնորդ զօրուն Յունաց (ՂՆԴ. 55)։ Եղիա կրնար գուշակել ձախող հետեւանքը, որով վերջէն պիտի չկարենար անոնց ըրածը պաշտպանել, բոլոր իր ճիգը թափելով ալ։ Բայց Ոկբայ երբեք իր ցասումը չչափաւորեց, եւ Նախիջեւանի եւ Խրամի խուժդուժ հրայրեացը, եւ նախարարաց խոշտանգանքը, եւ բիւրաւոր գերիներու վտարանդի տեղափոխութիւնը, այնպիսի գործեր են, որոց նման հազիւ թէ տեսնուած ըլլան պատմութեան մէջ։ Գուցէ Եղիայի կողմէ Վալիտի ուղղուած դիմումներ նշանակութիւն մը ունեցան՝ ամիրապետին տրամադրութիւնը մեղմելու՝ եւ Ապտիւլազիզի ոստիկանութիւնը յաջողցնելու, բայց ուր պատմութիւնը յայտնի վկայութիւն մը չի տար, բացարձակապէս պնդել չենք յանդգնիր։ Պատմութեան կարգին կը գտնենք եւս թէ Ապտիւլազիզի գալուն վրայ համեմատաբար հանդարտ միջոց մըն է, որ կը սկսի եւ կը շարունակէ անկէ ետքը, արաբական տիրապետութեան եւ հայկական հպատակութեան միջեւ համերաշխ ընթացքով։ Այդ նոր կացութեան հեղինակ կրնայ նշանակուիլ Եղիա կաթողիկոս, եւ երկրին շինութեան տեսակէտէն օգտակար նկատուիլ իր բռնած ուղղութիւնը։ Շինարար ձեռնարկներուն առաջինը եղաւ Դուին քաղաքիվերանորոգութիւնը, զոր Ապտիւլազիզ գլուխ հանեց իր խոստման համեմատ, հզօրագոյն եւ ընդարձականիստ մեծութեամբ քան զառաջինն, դուռերով եւ դռնափակերով ամրացած, պարիսպներով շրջապատուած, եւ ջրալից փոսերով պաշտպանուած (ՂՆԴ. 60)։ Հարկաւ հայրապետանոցն ալ, կաթողիկէն ալ, եւ ուրիշ եկեղեցիներն ալ պարտուպատշաճ նորոգութիւններն ստացան Եղիայի հոգածութեամբ։

« 550. Շուշան Կամսարական   |   552. Սմբատի Դառնալը »
© Gratun.org