Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

552. Սմբատի Դառնալը

Ոստիկաններուն մօտ հայ օգնականի մը ներկայութիւնը յիշած ենք արդէն (§ 523)։ Սմբատ Բագրատունի Բիւրատեանն էր, որ այդ պաշտօնը երկար ատեն վարեց յեղյեղուկ ընթացքով մը, ստէպ Յունաց կողմը անցնելով, եւ յուսախաբ նորէն Արաբացիներուն դառնալով։ Սմբատի իշխանութեան տեւողութիւնը 20 տարի նշանակուած է (ՍԱՄ. 84), զոր եթէ հաշուենք առաջին անգամ 695-ին Յունաց կողմէն կուրապաղատ անուանուելէն (§ 521), վերջը կը հասնի 715-ին։ Բայց այդ քսան տարիները կանոնաւոր եւ յարատեւ պաշտօնավարութիւն պէտք չէ ըսուին, քանի որ թեթեւօրէն այս ու այն կողմ յարած է, փախուստի ալ պարտաւորուած է, եւ հաւանաբար այդ ամէն պարագաներ միասին հաշուելով, նշանակուած են 20 տարիները, որով Եգերաց երկրէն դառնալէն ետքն ալ իր պաշտօնը շարունակած կ՚ըլլայ։ Սմբատ եւ իրեններ փախած էին 706-ին (§ 546), այնտեղ մնացած են 6 տարի (ՂՆԴ. 58), եւ ետ եկած են երբ Ապտիւլազիզ հաստատեցաւ յիշխանութեան, եւ հրովարտակ գրեց՝ դառնալ յիւրեանցական աշխարհս, եւ վստահեցնելու համար տայ նոցա գիր երդմամաբ չափ ըստ սովորութեան իւրեանց։ Փոյթ քաղաքը գտնուող նախարարներ, գրեթէ լքուած էին Յունաց կողմէն, եւ ի զուր կը յուսային անոնց օգնութեամբ յաջողութիւն գտնել ու դառնալ։ Յուստինիանոս Բ. որչափ եւ ձեռնարկեց կայսրութեան եւ իր թշնամիները ընկճելու, բայց բնաւ համակրութիւն չէր վայելեր բանակին կողմէն եւ ապստամբութիւնը ըսկսաւ 711-ին, Քրիսոնի դէմ գացող գունագերէն, եւ անոնց ձեռքով հայազգի Վարդան Փիլիպպոս կայսեր հռչակուեցաւ, եւ Յուստինիանոս փախստական, Նիկոմիդիոյ ծոցին վրայ Դամատրիս, այժմ Տարըճա, գիւղին մէջ սպաննուեցաւ։ Այդ միջոցին կը համեմատի Սմբատի եւ ընկերներուն Փոյթէ Հայաստան դառնալը Ապտիւլազիզ խոստումներով։ Յոյներուն դէմ ցասումնին յայտնելու համար, Սմբատի մարդիկը չմեկնած աւարի տուին իրենց ասպնջական քաղաքը, եւ եկեղեցիներու գանձերն ու զարդերն ալ յափշտակելով Հայաստան դարձան։ Յոյները ուրիշ կերպով վրեժ լուծել չկրնալով, նզովի գիր հրատարակեցին ի վերայ գործողացն ապիրատութեան, որոշեցին ամէն Զատկին նոյնը կարդալ, վասնզի ի տօնին յայնմին կատարուած էր յափշտակութիւնն ալ (ՂՆԴ. 56), 712-ին Զատիկը հանդիպած էր Ապիրիլ 3-ին։ Հարկաւ Ապտիւլազիզի աչքին արաբասէր համակրութեան փաստ նկատուեցաւ, յունական քաղաքին աւարառութիւնը, եւ Սմբատ անհակառակ սկսաւ վարել անոր մօտ իր պատրիկի պաշտօնը, օգտուելով անշուշտ Եղիայի՝ ոստիկանին մօտ ստացած ազդեցութենէն։

« 551. Եղիայի Ընթացքը   |   553. Ներսէս Բակուր »
© Gratun.org