Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

553. Ներսէս Բակուր

Այդ միջոցին պէտք է զետեղել Աղուանից մէջ յուզուած քաղկեդոնական խնդիրը, որ Եղիայի կաթողիկոսական գործունէութեան նշանաւորագոյն պարագան է։ Աղուանից կաթողիկոսական աթոռին վրայ կը գտնուէր Ներսէս, որ յառաջագոյն Բակուր կը կոչուէր (ԱՍՈ. 104), եւ Ներսէս իր եկեղեցականութեան անունը եղած էր։ Ներսէս ի հրապոյրս զինքն բերեալ, սկսաւ յայտնապէս քաղկեդոնիկ դաւանութեան կողմը հակիլ, որուն առջի ժամանակներ ալ Աղուանից մէջ միտումներ յայտնուած (§ 428), իսկ Հայոց կաթողիկոսներու ջանքով խափանուած էին։ Ներսէսի նորէն հրապուրուելուն պատճառը կ՚ըլլայ Արաբացւոց կողմէ նեղուելով, Յունաց հովանաւորութիւնն ու պաշտպանութիւնը հրաւիրելու մտադրութիւնը։ Ներսէս իրեն օգնական գտաւ տիկինոմն համաձայնեալ նմա (ՅՈՎ. 126), որուն անունը Ապրամ կը յիշուի, եւ Բակուր կանուխէն իր սիրողն եղած կ՚ըլլայ (ՕՐԲ. Բ. 23), իսկ ուրիշ տեղ Սոփի թագուհի անուն դրուած կը գտնենք (ՉԱՄ. Բ. 564), թէպէտ Աղուանք այն ատեն թագաւորութիւն չունէին, բայց կրնար թագաւորազն տիկին մը եղած ըլլայ։ Այս երկուքին ճիգերը գործը հետզհետէ կը զօրացնէին, Կիւրիոնի ձեռքով Վրաց կաթողիկոսութեան ըրածը երկրորդել կը ջանային։ բայց Կիւրիոնի ժամանակ տեղապահը չէր կրցած վերջնական եւ հեղինակաւոր միջոցներու դիմել, եւ տակաւ զօրացած էր բաժանման գործը, իսկ Եղիա օրինակէն խրատուած, եւ կաթողիկոսական իշխանութեամբ ճոխաղած, փութաց վտանգին առջեւն առնուլ։ Երկիցս եւ երիցս անգամ գրեց Ներսէսին նամակս հաւատոյ աստուածական պատգամօք, բայց օգուտ չունեցաւ։ Ոչ Աղուանից կաթողիկոսը եւ ոչ Աղուանից տիկինը իրենց միտքէն չդարձան, այլ իրենց յունասէր քաղաքականութիւնը կը մշակէին, երկրին վրայ յայտնի փորձանք հրաւիրելու վտանգով։ Այդ նախատեսութիւնն էր որ Աղուանից ժողովուրդն ալ յուզեց, եւ նախարարք աշխարհին իմացեալք՝ զեկուցին մեծ հայրապետին Եղիայի։ Իսկ Եղիա թէ կրօնական եւ թէ քաղաքական վտանգին առջեւն առնելու համար անհրաժեշտ գտաւ արտաքին իշխանութեան բազուկը հրաւիրել կացութիւնը չվրդովելու համար։ Պատմաբանը իմաստութիւն եւ ընդարձակութիւն սրտի կը դատէ Եղիայի բռնած ուղղութիւնը, եւ մենք ալ պիտի չմեղադրենք Եղիան կրօնական խնդիրի մէջայլազգի եւ այլակրօն քաղաքական միջամտութիւն հրաւիրած ըլլալուն համար։ Գործը պարզապէս կրօնական չէր, այլ կրօնական երեւոյթին իսկապէս քաղաքական խնդիր էր, եւ եթէ յունական քաղաքականութեան հետեւելու համար քաղկեդոնիկ դաւանութիւն կը մշակուէր, իրաւացի էր որ հակաքաղկեդոնիկ դաւանութիւնը պաշտպանելու համար արաբական քաղաքականութիւնը մշակուէր։ Հայեր եւ Աղուաններ դժուարին փորձերէ անցած էին այդ կրկնակի քաղաքականութեանց յարափոփոխ ուղղութեանց հետեւելով, եւ հազիւ պահ մը շունչ առնելու վրայ էին։ Անխոհեմութեան գերագոյնը եղած կ՚ըլլար նորէն տկար Յոյներուն սիրոյն՝ զօրաւոր Արաբացիները գրգռել։ Դեռեւս նոր էին դարձած Սմբատ Բիւրատեան եւ իրեններ, որ իրենց յուսախաբութեամբը համոզուած, հարկաւ պիտի քաջալերէին Եղիայի մտադրութիւնը։ Այդ տեսութեանց ամենէն զօրաւոր փաստերէն մին կը նկատենք, որ նոյնիսկ Աղուան նախարարներն են իրենց կաթողիկոսին եւ տիկինին դէմ բողոքելով, Հայոց աթոռին պաշտպանութեան դիմողները (ՅՈՎ. 127)։

« 552. Սմբատի Դառնալը   |   554. Ներսէսի Անուկումը »
© Gratun.org