Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

554. Ներսէսի Անուկումը

Պատմաբանը կը գրէ թէ Եղիա գրէ թուղթ առ ամիրապետն Իսմայէլեան Ոմար (Յով. 127), մինչ Ասողիկ՝ Ապտիւլմելիք ամիրապետին անունը կուտայ (ԱՍՈ. 104), սակայն Ապտիւլմելիք 705-ին մեռած էր, եւ Էօմէր 717-ին գահբարձրացաւ, մինչ Աղուանից խնդիրը 712-է 715 տարիներուն միջոցին ի դէպ է զետեղել, երբ ամիրապետ էր Վալիտ, որ 705-է 715 իշխեց, եւ իրեն յաջորդեց Սիւլէյման 715-է 717։ Միւս կողմէ Եղիայի կաթողիկոսութիւնն ալ 717-էն անդին չենք կարող երկարել, հետեւաբար Վալիտ պիտի վերագրենք, ինչ որ Էօմէրի կամ Ապտիւլմելիքի անունով գրուած է։ Նորէն կը կրկնենք որ մեր պատմագիրներուն համար նորութիւնչէ, իրենցմէ հեռու գտնուող գործիչներու անունն այլայլել, կամ ժամանակագրութիւնը շփոթել։ Նմանապէս պէտք չենք զգար կաթողիկոսին եւ ամիրապետին միջեւ ուղղակի թղթակցութիւն ենթադրել, քանի որ Հայաստան կը գտնուէր Ապտիւլազիզ ոստիկան, ամիրապետին ներկայացուցիչը եւ արաբական ազդեցութեան պաշտպան, խաղաղ կառավարութեան հետապնդող եւ շփոթութեանց մասին հսկող։ Երբ Ապտիւլազիզ Եղիայի կամակցութեամ կը գործէր եւ ամիրապետին կը գրէր, կրնար Եղիա ամիրապետին դիմած ըսուիլ, մանաւանդ եթէ Եղիայի կողմէն պատուիրակներ ալ կ՚երթային Դամասկոս (ՅՈՎ. 128)։ Իսկ գործը մինչեւ ամիրապետին հանելը, անոր կարեւորութիւն տրուելու նշանն է, կամ թէ կաթողիկոսի ու տիկնոջ վրայ ձեռք գնելու համար յատուկ հրահանգի պէտք զգալնին է։Ներսէս-Բակուիր եւ Ապրամ տիկնոջ վրայ գրուած ամբաստանութիւններն են, թէ հեռացած են ի հնազանդութենէ մեծի տէրութեան ամիրապետին, թէ եկեղեցական աղօթքներուն մէջ զթագաւրն Հոռոմոց քարոզեն. թէ իրենց երկիրը Յունաց հնազանդութեան ներքեւ հնարին դարձուցանել, թէ վտանգ կայ որ յաջողին եւ ի Հոռոմս անձնատուր լինին ի սակս հարկաց եւ յամենայն մասունս գործոց (ՅՈՎ. 127)։ Այդ պարագաները կը ցուցանեն որ խնդիր բաւական սուր հանգամանք առած էր, եւ թէ անմիջական խիստ պէտքը կը պահանջէր։ Ասոր վրայ ամիրապետին կողմէ յատուկ պաշտօնեայ կու գայ, անոր հրամանները կը բերէ, Ներսէս կաթողիկոս եւ Սպրամ տիկին կը ձեռբակալուին, եւ կապեալ երկաթի շղթայիւք եւ հեծուցեալ յուղտս ճամբայ կը հանուին դէպի Դամասկոս, իբրեւ քաղաքական յանցաւորներ եւ արաբական տիրապետութեան դէմ դաւագրողներ։ Օրբէլեան կը յիշէ եւս, թէ Եղիա կաթողիկոս արքունի հրամանաւ կալեալ զտիկինն եւ զԲակուրն, մերկացուցանէ եւ կապէ ընդ միմեանս, եւ հեծուցեալ յէշ շրջեցուցանէ ընդ փողոցս Պարտաւայ (ՕՐԲ. Բ. 33), որ ճամբայ չհանած ձաղանքի ենթարկել ըսել է։ Նոյնիսկ տանելու եղանակս ալ ձաղանքի ձեւ ունէր, եթէ, ինչպէս կը կարդանք, հրամայուած էր զնա եւ զկինն կապել ի միասին զոտսն, եւ արկանել զուղտով որպէս զբեռն (ԿԻՐ. 99), որով իրարու հետ սիրահարներ եղած ըլլալնին կը նշաւակուէր։ Թէպէտ ոմանք կը յիշեն թէ Ներսէս եւ Ապրամ ամիրապետէն ազատ արձակուած ըլլան, սակայն շատեր կը վկայեն, թէ Ներսէս Դամասկոս հասնելէն ութն օր յետոյ վախճանած է ինեղսրտութիւն անկեալ (ԿԻՐ. 99), ինչ որ կ՚ակնարկէ Օրբէլեանի գրելուն, թէ անսւաղ լեալ Բակուր աւուրս ութ, մեռաի (ՕՐԲ. 23)։ Անցողաբար դիտենք այստեղ, թէ Եղիայի բերնէն ամիրապետին ուղղուած խօսքերուն մէջ կը կարդանք, թէ միշտ զանսան քո յիշատակեալ քարոզեմք յաղօթս մեր (ՅՈՎ. 127)։ Ծիսական աղօթքներուն մէջ թագաւորին յանուանէ յիշատակութիւնը կը հաստատուի Ռուբինեանց ժամանակի գրչագիրներէն, սակայն չենք կարծեր թէ այս խօսքերը ծիսական աղօթքներուն վրայ իմացուին, այլ թէ Արեւելցիներու սովորական դարձած՝ միշտ աղօթող ըլլալու բացատրութիւնն է, որ կրկնուի։

« 553. Ներսէս Բակուր   |   555. Եղիա և Աղուանք »
© Gratun.org