Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիա Ա. Արճիշեցի

556. Մահն ու Արդիւնքը

Եղիայի կաթողիկոսութեան մնացեալ տարիները առանց նոր միջադէպի անցան, եւ խաղաղութեամբ կնքեց նա իր կեանքը, իբր 14 տարի պաշտօնավարելէ ետքը, 717 թուականին, որ տարին կայսերական աթոռին կը բարձրանար Լեւոն Գ. Իսաւրացին, Անաստաս Բ. եւ Թէոդոս Գ. ի վաղանցուկ գահակալութիւններէն ետքը։ Իսկ ամիրապետութեան կ՚անցնէր Էօմէր Բ. , Սիւլէյմանի սակաւօրեայ իշխանութենէն ետքը։ Եղիայի յիշատակը շատ հռչակ ունեցած չէ մեր կաթողիկոսներուն չարիքին, բայց արդարութիւնը կը պահաջէ որ պատմութիւնը աննշանակ չթողու նորա արդիւնաւոր անունը։ Երկու գլխաւոր կէտեր մտադրութեան արժանի կ՚ընխայեն Եղիայի գործունէութիւնը։ Առաջինը քաղաքական է, որով իրականացուց այն գաղափարը, զոր Ձորոփորեցին յղացաւ, եւ ահուամբ նուիրագործեց, բայց գործադրելու չհասաւ, այն է Յունաց հետ յարաբերութիւնները խզել, որք ոչ զօրութեամբ կը պաշտպանէին, եւ ոչ կրօնից ազատութիւնը կը յարգէին, եւ անկեղծաբար արաբական հպատակութեան յարիլ, որոնք զօրութեամբ յաղթող էին, եւ կառավարութեամբ ալ խաղաղ կացութիւն մը կը յուսադրէին, թէպէտ երբեմն կասկածի առիթ տուող միջադէպներ կը հանդիպէին։ Եղիա այդ դրութիւնը իրականացւոց, նոյն իսկ մեծ արգելքներու յաղթելով, ինչպէս եղան Դրաշպետի անխոհեմ շարժումը Հայոց կողմէն, Նախիջեւանի ու Խրամի անգութ վրէժխնդրութիւնը Արաբացւով կողմէն, եւ Ներսէս-Բակուրի վտանգաւոր ընթացքը Աղուանից մէջ։ Հակառակ այդ երեք ծանր պատահարներուն, որ կը սպառնային ամէն ակնկալութիւն ի դերեւ հանել, Եղիա կրցաւ նորէն կացութիւնը ամոքել, եւ Ապտիւլազիզոստիկանութեան ներքեւ տանելի դրութիւն մը հայթայթել երկրին եւ եկեղեցւոյն։ Եղիայի երկրորդ արդիւնաւորութիւնն է Հայ Եկեղեցւոյ դաւանութեան պաշտպանութիւնը, զոր ուժգնակի արտայայտեց Աղուանից խնդիրին առթիւ եւ քաղկեդոնի վարդապետներուն դէմ։ Իր կաթողիկոսութեան միջոցին Հայաստանի մէջ կը գործէին նաեւ Մայրագոմեցին Երեւութականները, եւ Պաւղիկեան աղանդաւորները, որոնք սակայն կարող չեղան մեծ յուզումներ պատճառել Եղիայի ատեն։ Արճիշեցի կաթողիկոսը, թէպէտ ուղղակի բան մը չրաւ այդ հերձուածներուն դէմ, սակայն թոյլ ալ չտուաւ որ համարձակօրէն գործեն եւ խիղճեն յուզեն։

« 556. Դաւանական Խնդիր   |   557. Պաւղիկեանց Աղանդը »
© Gratun.org