Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Գ. Օձնեցի

558. Նախընթացն ու Ընթացքը

Եղիայէ ետքը կաթողիկոսական աթոռ բարձրացաւ Յովհաննէս, ծննդեամբ Տաշիրք գաւառի Օձուն գիւղէն, որ հուպ է առ քաղաքն Լօռի (ԿԻՐ. 39)։ Յովհաննէս հայրապետական աթոռին փառքերէն մին է, իր զարգացմամբ եւ իր արդիւնաւորութեամբ, թէ գրական եւ թէ վարչական շրջանակներու մէջ, եւ Իմաստասէր մակդիր անունը, որով ճանչցուած է պատմութեան մէջ, իր ամենամեծ գովեստը կը կազմէ։ Աշակերտած է Թէոդորոս Քռթենաւոր վարդապետին, ինչպէս ինքն ալ կը խոստովանի (ՕՁՆ. 2)։ Պատմաբանը նորա հմտութիւնը բարձրացնելու համար մի առ մի կը յիշէ, թէ տեղեակ էր քերթողական շարագծաց, մասանց բանի եւ մասնականաց, վարժից սեռից, տարբերութեանց, հանգամանաց եւ պատահմանց, անջատից եւ անանջատից, եւ կրթական վարժից թէոնականաց (ՅՈՎ. 128)։ Նոյնինքն իմաստասէր անունը այդ իմաստասիրական բառերը կը ցուցանեն, թէ Յովհաննէս հելլենական ուսում ալ առած եւ յունական ուսումնարանի մէջ կրթուած պիտի ըլլայ, որչափ ալ ինքն մասին յիշատակութիւն չ՚ըներ իր վրայ խօսած ատեն։ Սակայն հակառակ այդ նախընթացին երբեք յունասէր ընթացք չունեցաւ, եւ իր կաթողիկոսութեան մէջ ըստ կրօնականին եւ թէ ըստ քաղաքականին միշտ Յոյներէ հեռի մնալու ուղղութիւնը պահեց։ Կաթողիկոսութենէ առաջ հարկաւ եպիսկոպոսութեան ալ բարձրացած էր, թէպէտ պատմիչներէ յիշուած չենք տեսներ, եւ ոչ ալ վիճակը նշանակուած, որ հաւանաբար իր հայրենական գաւառը, կամ Գուգարք նահանգի ուրիշ մէկգաւառը եղած ըլլայ։ Յովհաննէս արտաքին կերպարանովն ալ վայելուչ եւ փառայեղ անձ մը նկարագրուած է, յոյժ գեղեցիկ տեսլեամբ (ԱՍՈ. 185), վայելուչ հասակաւ մարմնոյն (ԿԻՐ. 37), գունեան եւ թիկնաւէտ, եւ աւարտահասակ դիտակ ունեցող (ՅՈՎ. 131), եւ ծաղկեալ ալեօք մօրուս, որիջանէր մինչեւ զգրապանս զգեստու նորա (ՅՈՎ. 129)։ Յովհաննէս սովորութիւն ալ ունեցած է զարտաքոյսն ի պատուական երանգէ նիւթից զգեստաւորեալ պճնազարդել, եւոսկի մանր խարտոցիւ աղացեալ եւ իւղովք անուշիւք յայն ընդ խառնեալ, փչել ընդ ծաղկեալ մօրուսն (ՅՈՎ. 129), այնպէս ապա ատեան կազմեալ գործի գլուխ գտնուիլ (ՅՈՎ. 130)։ Յովհաննէս կաթողիկոսի այդ սովորութիւնը կը պաշտպանէ ուրիշ Յովհաննէս կաթողիկոս մը, թէ այդ կերպը օգտակար է, որպէսզի տեսողացն բարեխորհաց՝ բարի պատճառք խրախութեան լիցի, եւ չարացն խակաց ընդոստուցանող պակուցումն ի չարէն ի բարի։ Օրինակ ալ կը բերէ եկեղեցիներուն զարդերը, որ եթէ կալաւ իսկ սովորութիւն գեղեցիկ զարդուք պճնազգեստել զանշունչ քարինս եկեղեցւոյ, ապա որչափ առաել մարդ քան զքարինս բերք ի զարմացումն զտեսողսն (ՅՈՎ. 130)։ Ինչչափ ալ Պատաբանին դիտողութեանց դիմաց հնար էր առարկել, թէ ոչ այսպէս իմացան նախնի հայրապետներ իրենց աստիճանին ազդեցութիւնը, սակայն միւս կողմէն ստոյգ է, թէ իւրաքանչիւր ժամանակի յատուկ պարագաները կու տան այդ տեսակ խնդիրներու լուծումը, ինչպէս այժմ ալ ոչ եւս կը պահուի առաքելական ժամանակներու անշուք տարազները։ Իսկ Օձնեցիին զգացմանց բաւական ըլլայ գիտնալ, թէ նա այդ երեւոյթին ներքեւ խստամբեր կենաք մը կ՚անցընէր պահօք եւ աղօթիւն եւ ամենագիշեր տքնութեամբ, եւ ի ներքոյ յայծեաց ցփիսի դժոխըմբերս զգեստաւորէր (ՅՈՎ. 129)։

« 557. Պաւղիկեանց Աղանդը   |   559. Ժամանակին Իշխողները »
© Gratun.org