Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Գ. Օձնեցի

563. Օձնեցիին Ձեռնարկները

Յովհաննէսի ամիրապետին առջեւ ըրած խոստումն ու երաշխաւորութիւնը նոր հաստատութիւն մըն էր Սահակի տուած յայտարարութեան, եւ Եղիայի կատարած գործադրութեան, որով Իմաստասէր հայրապետը հանդիսաւոր կերպով կը նուիրագործէր Հայոց ընդգրկած նոր քաղաքականութիւնը, որ է վերջնապէս եւ կատարելապէս խզել Յունաց հետ յարաբերութիւնները, եւ ամբողջապէս կապուիլ արաբական տիրապետութեան հետ։ Յովհաննէսի ընելիքը երկու մասեր ունէր, մին քաղաքական եւ միւսը կրօնական։ Քաղաքական տեսակէտէն պէտք էր ի սպառ վերջացնել Յունաց արտաքին յարաբերութիւնները, եւ յունական տիրապետութեան ժամակէն մնացած հետքերը։ Ամիրապետը գործը դիւրացնելու համար նորէն զօրս բազումս հանած էի Հայաստանի կողմերը (ԿԻՐ. 38), եւ անոնց օգնութեամբ եւ ոստիկանին ձեռքով հեռացուեցան Հայաստանի մէջ մնացած Յոյներ, եթէ վերակացուք եւ թէ զինուորք, որք աճապարանքի մէջ մինչեւ իսկ իրենց ինչքերն ու գանձերն ալ չկրցան աբողջաբար առնել եւ մէկտեղ տանիլ, եւ պարտաւորուեցան աստէն յաշխարհիս թաղեալ թողուլ (ԿԻՐ. 38)։ Իսկ կրօնական տեսակէտէն Օձնեցին խստիւ հետապնդեց, ջնջել եւ վերցնել քաղկեդոնիկ դաւանութեան եւ յունական ծէսին համակերպութիւնները, որք տեղ տեղ մտած էին բիւզանդական տիրապետութեան եւ Եզրի բռնադատեալ զիջողութեան ժամանակէն, եւ կը շարունակէին անոր յաջորդներուն ատեն ալ։ Այդ է հարկաւ Սակս ժողովոց գրուածին ըսածը, թէ Եղիա վեց կաթողիկոսներ քաղկեդոնիկ էին, եւ Յովհաննէս անոնց գայթակղութիւնը վերջացուց։ Մենք ցուցուցինք արդէն թէ յիշեալ վեց կաթողիկոսներէն ոչ մէկը իսկապէս քաղկեդոնիկ չէր, եւ ոչ ալ Հայ Եկեղեցին այդ կաթողիկոսներուն ժամանակ իր հնաւանդ դաւանութենէն շեղած էր, այլ թէ Յունաց հետ համակերպելու տկարութիւնը, բռնութեամբ կամ հրապոյրով, մտած էր Հայաստանի զանազան կողմերը, ուր ընդհատաբար յունական տիրապետութիւնն ալ շարունակած էր։ Այլ ասիկա ոչ հանրական եւ ոչ պաշտօնական երեւոյթ էր, այլ տեղ տեղ հանդիպած տկարութիւններ եւ շեղումներ։ Եւ ինչպէս Հայաստանի մէջ կը գտնուէին Երեւութականներ եւ Պաւղիկեաններ, բայց Հայ Եեկեղեցին ոչ երեւութական էր եւ ոչ պաւղիկեան, նոյնպէս ալ կային Քաղկեդոնիկներ, բայց Հայ Եկեղեցին ոչ քաղկեդոնիկ էր եւ ոչ ալ յունական ծէսեր ընդունած էր։ Ասողիկ այդ կէտը աւելի շեշտըէ, վասնզի երկաբնակ խոստովանութիւնը, սուրբ խորհուրդին խմորն ու ջուրը, եւ քառասնորդը ու պահքերը ձուկով ու ձէթով ու գինով աւրելը յիշելէ ետքը կը յաւելու, թէ այս ամէնը յաւուրցն Եզրի մինչեւ ցայս՝ մնացեալ էր յաշխարհիս Հայոց, ի մասին Յունաց (ԱՍՈ. 105), այսինքն է Յունաց տիրապետած գաւառները։ Հետեւաբար ոչ Հայոց Եկեղեցին, եւ ոչ ժողովուրդը ընհանրապէս կը մաքրուէր Օձնեցիին ձեռքով յունամոլ դաւանութենէն եւ ծէսերն, այլ այդ կը կատարուէր միայն ի մասին Յունաց, այն գաւառները որք Յունաց ներքեւ մնացած էին, եւ այժմ արաբական սահմաններուն կը խառնուէին, եւ կամ տակաւին Յունաց ձեռքը մնալով ալ, Հայոց հայրապետին ազդեցութեան կը հպատակէին, Բիւզանդական իշխանութեան տկարանալէն օգտուելով։ Լեւոն Իսաւրացի ալ որ նոր գահ բարձրացած էր, քաղկեդոնիկ դաւանութեան մոլեգին պաշտպան մը չէր, եւ բոլոր մտադրութիւնը դարձուցած էր պատկերամարտ վարդապետութեան, որուն հովանաւոր էր կանգնած։

« 562. Ամիրապետին Շնորհները   |   564. Լեւոն Իսաւրացի »
© Gratun.org