Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Գ. Օձնեցի

568. Կանոնագիրքի Վերլուծում

Մեր նպատակին մէջ չի մտներ մատենագրութեանց վերլուծումներ տալ բայց որովհետեւ Օձնեցիին հեղինակութիւնը, մատենագրութենէ աւելի պաշտօնական օրինագիրք մըն է, որ եկեղեցական վարչութեան ուղղութիւնը կը ցուցնէ, աւելորդ չենք սեպեր, անոր պարունակութեան համառօտ ամփոփում մը տալ։ Կանոնագիրքը ինչպէս այսօր կը տեսնուի, յաւելուածներ ստացած է, եւ մնացած որչափով կրնար եղած ըլլալ Օձնեցիի ժամանակ։ Եւ իրաւամբ, որովհետեւ իբրեւ հայրապետանոցի արձանագրութիւն նկատուած էր, եւ Օձնեցիէն ետք դրուած ժողովական կանոններն ալ պէտք էր հետզհետէ աւելանային։ Սակայն դժբախտաբար կ՚երեւի թէ ինչ ինչ անհաստատ կամ անվաւեր կտորներ ալ աւելցուած են գրչագիրներու կամայականութեամբ։ Օձնեցիին հարազատ գործը, պէտք է փակենք ԼԷ. գլուխին եւ 1207-րդ կանոին, որ կը մակագրուի Կանոնք Տեառն Յովհաննիսի Իմաստասիրի Հայոց կաթողիկոսի (ԿԱՆ. 126)։ Իսկ պարունակուած 37 գլուխները կրնանք բաշխել հետեւեալ կերպով, իրենց ծագման տեսակէտէն։ Նախապէս ընդհանուր եկեղեցւոյ աւանդական կանոններ, որք են հետեւեալ գլուխները. Ա. Սահմանք առաքելոց, 34 կանոններ. Բ. Երկրորդ առաքելականք, Կղեմայ կոչուած 85 կանոններ. Դ. Փիլիպպոսի առաքելոյ 9 կանոններ. Ե. Հարց հետեւողաց 24 կանոններ։- Երկրորդաբար ազգային եկեղեցւոյ աւանդականներ, որք են. Գ. Սահմանք Սրբոյն Թադէոսի 33 կանոններ, եւ Թ. Սրբոյ Գրիգորի 30 կանոններ։- Երրորդաբար տիեզերական ժողովներու կանոնները, որք են Է. Նիկիոյ ժողովին 21 կանոններ. Ը. Նիկիոյ երկրորդականք 112 կանոններ. ԺԲ. Կոստանդնուպոլսոյ ժողովին 3, եւ Գրիգոր Աստուածաբանի 31 կանոններ, ԻԶ. Եփեսոսի ժողովին Զ. Անկիւրիոյ ժողովին 20 ԺԸ. Կեսարիոյ ժողովին 10 ԺԹ. Նէոկեսարիոյ ժողովին 20. Ի. Գանգրայ ժողովին 25. ԻԱ. Անտիոքայ ժողովին 25. ԻԲ. Դարձեալ Անտիոքայ 1. ԻԳ. Լաւոդիկեայ ժողովին 55. ԻԴ. Սարդիկեայ ժողովին 21, եւ ԼԲ. Անտիոքայ ժողովին երկրորդական 11 կանոններ։ Հինգերորդ կարգին են սուրբ հայրերու կանոններ, որք են. Ժ. Աթանաս Աղեքսանդրացիի 90. ԺԱ. Մակար Երուսաղէմացիի 9. ԺԳ. Բարսեղ Կեսարացիի 50. ԺԴ. Նորին դարձեալ 1. ԺԵ. Նորին դարձեալ 271. ԺԶ. Եփրեմ Ասորւոյ 8. ԻԵ. Եպիփան Կիպրացիի 6. ԻԷ. Կիւրեղ Աղեքսանդրացիի 5, եւ Սեւանդեայ եպիսկոպոսի 14 կանոններ։- Վերջապէս ազգային ժողովներու կամ հայրապետներու կանոնները, որք են. ԺԷ. Ներսէս Բագրեւանդացիի 37. ԻԸ. Սահակ Պարթեւի 33. ԻԹ. Նորին երկրորդական 22. Լ. Շահապիվանի ժողովին 20. Յովհաննէս Մանդակունիի 9. ԼԴ. Նորին դարձեալ 1. ԼԵ. Աբրահամ Մամիկոնեանի 4. ԼԶ. Սահակ Ձորոփորեցիի 15, եւ ԼԷ. Յովհաննէս Օձնեցիի 32 կանոններ։- Օձնեցիէն ետքը եղած յաւելուածները մինչեւ ԽԶ. գլուխը կը հասնին, սակայն շարայարեալ թուահամարը կը փակուի ԽԲ. գլուխով եւ 1317-րդ կանոնով։ Ասոնցմէ ԼԸ. գլուխը, որ կը պարունակէ Սիոն կաթողիկոսի 24 կանոնները, նոր հաստատուած գլուխ է, մնացեալներ հիներէն գտնուածներ եւ կցուածներ են, որոնք Ներսէս Պարթեւ, Յովհաննէս Մանդակունի, Ներսէս Իշխանցի եւ Սահակ Ձորոփորեցի կաթոիկոսներու, Եղիշէ վարդապետի եւ Վաչագան թագաւորի, եւ օտարներէն Եպիփան Կիպրացիի եւ Յովհան Ոսկեբերանի անունները կը կրեն։ Մենք չենք երկարեր իւրաքանչիւր կանոնի ծագման ժամանակը եւ բուն հեղինակը ճշդել։ Կանոններ իրենց ոյժը եկեղեցւոյ հաստատութենէն կ՚առնեն, հոգ չէ որ մակագրեալ ժողովներու կամ հայրապետներու հարազատ գործը չըլլան։

« 567. Կանոնագիրքի Կազմութիւն   |   569. Գիրք Թղթոցի Ծագումը »
© Gratun.org