Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Գ. Օձնեցի

571. Ժամերգութեանց Մեկնութիւն

Պատմաբանը կը գրէ եւս, թէ Օձնեցին տայ եկեղեցւոյ Քրիստոսի զբովանդակ կարգաւորութիւնս պաշտաման ժամուց, գեղեցիկ իմն յօրինուածով ճոխացուցեալ, եւ բացայայտեալ եւ զմիոյ կարգացան զմեկնութիւնս (ՅՈՎ. 129), եւ իրօք ալ կը տեսնուի որ Իմաստասէր հայրապետը առանձինն իմն կերպով հետամուտ եղած է ժամերգութեանց կարգաւորութիւնները ոչմիայն բացայայտեալ, այլեւ ճոխացուցեալ կատարելագործել։ Բացայայտութեանց մասին ունինք զանազան հատակոտորներ Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ (ՕՁՆ. 8), Վասն մեծի աւուր միաշաբաթի (ՕՁՆ. 101), եւ Սակս գիշերային ժամու (ՕՁՆ. 109), եւ ասոնցմէ զատ ուրիշ հատուածներ, զորս Անձեւացին յառաջ բերած է իր մեկնութեանց մէջ (ԱՆՁ. 83, 125, 146, 156, 166, 178, 195, 214), որոնք ինչպէս մեր ձեռքը կը գտնուին, ընդհատ հատուածներ այս ու այն մասին վրայ, բայց մեզի մտածել կու տան, թէ Օձնեցին ընդարձակ եւ կարգաւորեալ մեկնութիւն մը գրած է բոլոր ժամերգութեանց վրայ, որ իր ամբողջութեամբ այլեւս մէջտեղ չ՚երեւին։ Դիտողութեան որժանի է եւս որ Անձեւացիէ յառաջ բերուած հատուածները կը տարբերին միեւնոյն նիւթի վրայ Օձնեցիի մատենագրութեանց մէջ հրատարակուածներէն, եւ յայտնի չէ թէ Օձնեցին տարբեր խմբագրութիւններ ալ ունեցած է, թէ ոչ յետիններ անոր հետեւողութեամբ նոր խմբագրութիւններ ըրած են։ Իսկ եկեղեցական պաշտամունքը ճոխացուցած ըլլալուն մասին, յայտնի նշան մըն է իր կանոններուն կարգին նոր շարադրուած աղօթքներ ալ յառաջ բերելը (ՕՁՆ. 31), եւ զանազան ընտիր շարականներուն հեղինակը լինելը։ Ասոնց մէջ նշանաւոր է՝ Կարգ մեծ տօնիցն (ՏԱԹ. 637), այսինքն չորս աւագ տօներու շարականները, որոնց մէջ Մեղաք ամենայնի՝ Դաւթի եւ Յակոբայ հարց պատկերը առանձինն ալ յիշուած է, իբր Դեկտեմբեր 25ը հանդիսաւորելու համար գրուած, Կիրակոսի կարխիքով, նոյն օրը յունական ծէսով Ծնունդ տօնուելուն պատճառաւ (ԿԻՐ. 39), սակայն Դաւթի եւ Յակոբայ տօնը Դեկտեմբեր 23 եւ 24 օրերու մէջ կը փոփոխուին, եւ երբեք 25-ին չի հանդիպիր։ Հռիփսիմեանց Անսկիզբն շարականն ալ ոմանց կողմէ Օձնեցիին կը վերագրուի, եւ օտար չէ Օձնեցիին ոճէն, եւ թերեւս յարմարագոյն է անոր վերագրել քան Մանդակունիին։ Երկու Յովհաննէս կաթողիկոսներ շատ դիւրաւ կը շփոթուին, երբոր մակդիր անունը միաիսն չի կրկնուիր, մանաւանդ որ եկեղեցական պաշտամանց մասին իրարու նմանօրինակ գործունէութիւններ ունեցած են։ Մանդակունիին համար ըսինք, թէ ինքն եղաւ որ վերջնական ձեւակերպութիւնը տուաւ Սահակի ու Մեսրոպի ձեռօք սկսած կարգադրութեանց (§ 323), անկէ ետքը ժամերգութիւններով զբաղուող մը չենք ունեցած, եւ նոյնինքն Ներսէս Իշխանցին գոհացած է շարականներու ընտրութիւնը ընել տալով (§ 482)։ Մանդակունիէն ետքը Օձնեցին է, որ ժամերգութեանց վրայ յատուկ մտադրութիւն դարձուցած, անոնց կարգերը կանոնաւորած եւ նոր ձեւերու ներքեւ դրած է, եւ անոնց խորհուրդն ու իմաստն ու կապակցութիւնը բացատրելու յատուկ ջանք ունեցած է։

« 570. Օձնեցիին Ճառերը   |   572. Հայք և Ասորիք »
© Gratun.org