Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Գ. Օձնեցի

575. Քաղկեդոնական Խնդիր

Եթէ Մանազկերտի ժողովին գըլխաւոր նպատակը ապականութեան խնդիրն էր, սակայն ուրիշ խընդիրներ ալ յուզուած են հարկաւ առիթէն օգտուելով, որպէսզի ճշդուին եւ որոշուին Հայոց եւ Ասորւոց մէջ համաձայն կամ անհամաձայն եղաձ կէտերը։ Պատմագիրներէն մէկը Մանազկերտի ժողովին նըպատակը պարզապէս՝ Վասն Քղկեդոնի ադանդոյն է ըսուած (ՍԱՄ. 87), ուրիշ մը գրած է թէ Օձնեցին այդ ժողովով սրբեաց զհաւատս ի մարդադաւան աղանդոյն (ՎԱՐ. 73), ուրիշ մըն ալ նոյն ժողովով ի բաց ընկեցեալ կ՚ընդունի զդաւանութիւնն Քաղկեդոնի (ԿԻՐ. 38), սրբելով յաշխարհէս զքաղկեդոնականացն երկաբնակ խոստովանութիւն (ԱՍՈ. 104)։ Արդ, Մանազկերտի 10 նզովքները հիմնուած են միաբնակ հակաքաղկեդոնական վարդապետութեան վրայ, որում մէջ Հայր եւ Ասորիներ կատարելապէս համաձայն էին, որով այդ մասին խընդիր յուզելու պէտք չկար, եւ այս կերպով հակաքաղկեդոնիկ վարդապետութիւնը անգամ մը եւս պաշտօնապէս հռչակուած կ՚ըլլար, եւ քաղկեդոնականութեան միտում ունեցողներուն կարծիքը կը հերքուէր։ Նոյն ժողովին մէջ խօսուած են՝ Ծննդեան տօնին Դեկտեմբեր 25-ին, կամ Յունուար 6-ին կատարուիլը (ԿԻՐ. 39) սուրբ խորհուրդի հացին խմորուն կամ անխմոր՝ եւ բաժակին ջրախառն կամ անապակ ըլլալը (ԱՍՈ. 105), որոնց մասին Ասորիք ալ Հայերէն կը տարբերէին, սակայն Օձնեցին անխախտ հռչակած է Հայ Եկեղեցւոյ հնաւանդ ծէսերը, որպէս կարգեալ էր սրբոյն Գրիգորի (ԿԻՐ. 39)։ Իսկ Հայոց ու Ասորւոց միաբանութիւնը հաստատուած է անկախաբար այդ ծիսական կէտերէն, որոնց մէջ երկու եկեղեցիներ տարակարծիք մնացին, թէպէտ եւ Հայեր պատշաճ բացատրութիւնները տուին (ԽՈՍ. Բ. 187-197)։ Քանիցս յիշեցինք Սակս ժողովոց գրուածը, որ նոյնիսկ Յովհաննէս կաթողիկոսի բերնէն, ես Յովհաննէս, ինձ Յովհաննէսի բացատրութիւնները գործածած է, եւ որուն նպատակն է ցուցնել թէ իրմէ առաջ եղող վեց կաթողիկոսներ, Եղրէ Եղիա, քաղկեդոնիկ են եզեր եւ Հայ Եկեղեցին մոլորցուցեր, եւ ինքն Յովհաննէս յաջողեր է եկեղեցին ուղղութեան բերել։ Նոյն տեղ մանրամասն կերպով կը պատմուի թէ ինչպէս ինքն հրամայեց ժողով գումարել, եւ ընդարձակ հաւատոյ գիր մը կը կցուի նոյն պատմութեան։ Այդ գրուածին ոչ միայն փքուռոյց ձեւը եւ ստորին ոչը անյարմար է Իմաստասէրին գրիչին, այլեւ պէտք է Օձնեցին բոլորովին անտեղեակ ենթադրել անցեալին՝ ձրիապէս անարգելու համար իր նախորդողները, որոնց հաւատոյ գիրերը եւ ժողովական գործերը արդէն յառաջ բերինք, եւ իրեն ալ, որ հին գիրերու հաւաքող մըն էր, անծանօթ չէին կրնար ըլլալ։ Բաց աստի Մանազկերտի ժողովը, պարզապէս Հայոց քաղկեդոնիկութիւնը սրբելու համար գումարուած ըսել, նպատակի հետ անյարմար կու գայ, վասնզի այս դիտման համար Օձնեցին պէտք չունէր Ասորւոց գործակցութեան։ Ուստի թէ գործին եւ թէ գիրին ուսումնասիրութեամբ հնար չէ իբր Օձնեցիի վաւերական գործ նկատել այն գրութիւնը, այլ անոր անունը կեղծելով որեւէ ապիկար մէկէ մը գրուած ըսել։ Միեւնոյն պատճառով որեւէ կարեւորութեան արժանի չեն կրնար ըլլալ քանի մը տարօրինակ կարգադրութիւններ, որ նոյն գրուածին մէջ կը հանդիպին։ Այսպէս է մեծ պահոց վրայ խօսած ատեն ըսելը, թէ զշաբաթ եւ զկիրակի պայծառութեան՝ ի կթոց կերակուրս հրամայեմ լուծանել յուրախութիւն զաւշոտացն եւ որովայնամոլիցն (ԹՂԹ. 230), որպէսզի այս կերպով ածցուք զբռամբ զարտաքին եւ զանհաւան ազգս մեր (ԹՂԹ. 227)։ Նոյն է եւս հրամայելը՝ ոչ հաղորդել ժողովրդեան մարմնոյ եւ արեան Տեառն՝ ի մեծի հինգշաբաթւոջն, իբր թէ անկէ քաղկեդոնական ըլլալու վտանգ ծագէր (ԹՂԹ. 228)։ Կ՚արգելու եւս՝ ոչ զոք ի դպրաց կամ ի մանկաց ուսումնասիրաց կալ յեկեղեցւոջ սակս վկայութիւն տալոյ (ԹՂԹ. 229)։ Նմանապէս նզովք կը կարդայ անոնց՝ որ զձուկն եւ զձէթ եւ զթան եւ զիւղ եւ զպանիր եւ զգինի, միաճաշակ կերակուր չեն ընդունիր, կամ զկիրակէ իբրեւ զուրբաթ կը պահեն, կամ թէ յուրբաթու եւ ի չորեքշաբաթու յիշատակ առնեն մարտիրոսաց (ԹՂԹ. 231), կամ զծնունդն յառաջ քան զյայտնութիւնն առնեն (ԹՂԹ. 232), որոնցմով իրաւ կ՚ուզուի յունական ծէսեր արգիլել, բայց այնպիսի բացատրութիւններով, որոնք ամենեւին չեն համաձայնիր Օձնեցիին վեհ հոգեւոր եւ վսեմ գրիչին։

« 574. Մանազկերտի Կանոնները   |   576. Օձնեցիի Մահը »
© Gratun.org